Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ, Ulttıq Bankiniñ jäne Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rettew jäne qadağalaw agenttiginiñ Ekonomïkanı jäne qarjı jüyesin turaqtandırw jönindegi 2009 – 2010 jıldarğa arnalğan birlesken is-qïmıl josparı

Bastı > Qujattar > Ükimettiñ bağdarlamaları > Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ, Ulttıq Bankiniñ jäne Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rettew jäne qadağalaw agenttiginiñ Ekonomïkanı jäne qarjı jüyesin turaqtandırw jönindegi 2009 – 2010 jıldarğa arnalğan birlesken is-qïmıl josparı

Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ, Ulttıq Bankiniñ jäne Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rettew jäne qadağalaw agenttiginiñ Ekonomïkanı jäne qarjı jüyesin turaqtandırw jönindegi 2009 – 2010 jıldarğa arnalğan birlesken is-qïmıl josparı

Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ, Ulttıq Bankiniñ jäne Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rettew jäne qadağalaw agenttiginiñ Ekonomïkanı jäne qarjı jüyesin turaqtandırw jönindegi
2009 – 2010 jıldarğa arnalğan birlesken is-qïmıl josparı

Mazmunı

Kirispe..................................................................................................................... 3
2007 – 2008 jıldarı qabıldanğan şaralar...................................................... 3
Jospardıñ maqsatı men bağıtı......................................................................... 6
Qarjı sektorın turaqtandırw........................................................................... 8
Jıljımaytın mülik narığındağı problemalardı şeşw............................. 11
Şağın jäne orta bïznesti qoldaw....................................................................... 12
Agroönerkäsiptik keşendi damıtw...................................................................... 13
Ïnnovacïyalıq, ïndwstrïyalıq jäne ïnfraqurılımdıq jobalardı iske asırw............................................................................................................... 14
Qorıtındı............................................................................................................. 16

Kirispe
2007 jıldıñ ekinşi jartısında bastalğan älemdik qarjı narıqtarındağı turaqsızdıq Qazaqstannıñ damw qarqınına äser etti. Bul otandıq bankterdiñ sırtqı qarjılıq reswrstardı tartw mümkindikterin tömendetwde, al, izinşe, işki ekonomïkağa kredït berw kölemin qısqartwda körindi. Budan basqa, älemdik narıqtağı azıq-tülik tawarları bağasınıñ şapşañ köterilwi saldarınan ekonomïkağa ïnflyacïyalıq qısımdı edäwir küşeytti.
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ükimeti, Ulttıq Banki men Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rettew jäne qadağalaw agenttigi älemdik qarjı jäne tawar narıqtarındağı turaqsızdıqtıñ teris saldarın jumsartwğa bağıttalğan birinşi kezektegi şaralar keşenin jedel qabıldadı jäne iske asırdı.
Ötimdiliktiñ jahandıq tapşılığın twdırğan qarjı dağdarısınıñ ekinşi tolqını älemdik qarjı jüyesiniñ şeñberinen şıqtı jäne naqtı sektorğa edäwir teris äser etti. Osınıñ nätïjesinde älemdik ekonomïkanıñ ösw qarqınınıñ edäwir jäne, izinşe, tawarlar men qızmet körsetwlerge jahandıq suranıstıñ bayawlawı bayqaladı.
Bul otandıq ekonomïkanı turaqtandırw jäne oñaltw jöninde jaña qosımşa şaralar qabıldawdı talap etedi.
Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ, Ulttıq Bankiniñ jäne Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rette jäne qadağalaw agenttiginiñ Ekonomïkanı jäne qarjı jüyesin turaqtandırw jönindegi 2009 – 2010 jıldarğa arnalğan birlesken is-qïmıl josparı (budan äri – Jospar) Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ tapsırmaların orındaw üşin äzirlendi jäne jahandıq dağdarıstıñ Qazaqstandağı älewmettik-ekonomïkalıq axwalğa teris saldarın jumsartwğa jäne bolaşaqtağı sapalı ekonomïkalıq ösw üşin qajetti negizdi qamtamasız etwge bağıttalğan şaralar keşenin ayqındaydı.

2007 – 2008 jıldarı qabıldanğan şaralar
Ötken jıldıñ küzinde Qazaqstan qarjı dağdarısınıñ alğaşqı tolqınımen kezikti.
2007 jıldıñ qazanında Ükimet, Ulttıq Bank jäne Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rette jäne qadağalaw agenttigi (budan äri – Qarjılıq qadağalaw agenttigi) xalıqaralıq qarjı jäne azıq-tülik narıqtarındağı turaqsızdıqtıñ teris saldarın jumsartw üşin birqatar birinşi kezekti şaralar qabıldadı. 2007 jıldıñ küzinen bastap memlekettik byudjetten şamamen 550 mlrd. teñge bölindi.
Menşikti nemese qarız qarajatın ülestik qurılısqa salğan azamattardı turğın üymen qamtamasız etw maqsatında qurılıs salwşılarğa ekinşi deñgeydegi bankter arqılı 184,7 mlrd. teñge bölindi.
Şağın jäne orta bïznestiñ iskerlik belsendiligin qoldaw üşin olardıñ jobaların şamamen 155 mlrd. teñge somağa qarjılandırw qamtamasız etildi.
Agroönerkäsiptik keşendi damıtwğa jäne azıq-tülik qawipsizdigin qamtamasız etwge 135 mlrd. teñge jiberildi.
Osı şaralarğa qosımşa ötimdilik tapşılığınıñ probleması jedel şeşildi jäne ulttıq bank jüyesiniñ kelesi sırtqı qawipterge dayındığınıñ qajetti deñgeyi qamtamasız etildi.
Birinşi kezekti şaralar keşenin iske asırwdı eskere otırıp, ağımdağı jıldıñ 9 ayı işinde JİÖ-niñ öswi şamamen 4%-dı quradı. Jumıssızdıq deñgeyi tömen deñgeyde tur jäne 7%-dan aspaydı. Tutınw bağalarınıñ öswin turaqtandırw mümkindigi twdı. Ağımdağı jılğı 10 ayda ïnflyacïya deñgeyi 8,8%-dı quradı, bul jıldıq boljamnıñ keminde 10%-ına säykes keledi. Qazaqstandıq bankter özderiniñ işki jäne sırtqı mindetterin oydağıday orındawda. Ekinşi deñgeyli bankterdiñ ekonomïkanı kredïttewi ötken jıldıñ soñındağı deñgeyde saqtaldı. Ağımdağı jıldıñ 10 ayı işinde bankterdegi depozïtter 21,8%-ğa derlik, onıñ işinde, xalıqtıñ depozïti 2%-ğa ulğaydı.
Ağımdağı jıldıñ basınan bastap Ükimet, Ulttıq Bank pen Qarjı narığı men qarjı uyımdarın rettew jäne qadağalaw agenttigi işki jäne sırtqı narıqtağı ekonomïkalıq jağday monïtorïngin küşeytti jäne qosımşa birqatar şaralardı qarastırdı.
«Qazaqstan Respwblïkasınıñ keybir zañnamalıq aktilerine qarjı jüyesiniñ turaqtılığı mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırwlar engizw twralı» Qazaqstan Respwblïkasınıñ Zañı äzirlenip, qabıldandı, onda qarjı uyımdarınıñ qasaqana tölem qabiletsizdigine deyin jetkizgeni üşin äkimşilik jäne qılmıstıq jawapkerşilik şaraları qatañdatıldı. Ükimet belgilengen prwdencïaldıq normatïvterdi buzıp otırğan qarjı uyımdarınıñ qızmetine aralaswğa qajetti narıq quraldarın ala otırıp, banktiñ akcïyaların mäjbürlep satıp alwğa quqıq aladı. Öz kezeginde, bankterge şığarılğan oblïgacïyalardı jäne qurılatın Stresti aktïvter qorınıñ akcïyaların merziminen burın satıp alw quqığı berildi.
Bankterge degen senimdi saqtap qalw maqsatında zañda jeke tulğalardıñ salımdarı boyınşa kepildi qaytarw somaların burın közdelgen 700 mıñ teñgeden 1 mïllïonğa deyin, al 2012 jılğa deyin (3 jıl işinde) - 5 mln. teñgege deyin ulğaytw közdelgen.
Ağımdağı jıldıñ 18 qaraşasınan bastap işki mindettemeler boyınşa eñ kişi rezervtik talaptar 5%-dan 2%-ğa deyin, al özge mindettemeler boyınşa 7%-dan 3%-ğa deyin tömendetildi. Bul bankterge olardıñ reswrstıq bazasın şamamen 350 mlrd. teñge köleminde ulğaytwğa mümkindik beredi.
2009 jıldıñ 1 qañtarınan bastap jaña Salıq kodeksi qoldanısqa engiziletin boladı, onıñ şeñberinde salıqtıq jüktemelerdi, eñ aldımen, ekonomïkanıñ şïkizat emes sektorı üşin salıqtıq jüktemelerdi edäwir tömendetw közdelgen.
Korporatïvtik tabıs salığı kezeñ-kezeñimen 2009 jılı 30%-dan 20%-ğa deyin, 2010 jılı 17,5%-ğa deyin jäne 2011 jılı 15%-ğa deyin tömendeydi.
Qosılğan qun salığınıñ stavkası kelesi jıldan bastap 13-ten 12%-ğa deyin tömendeydi. QQS salınatın aynalımnıñ eñ az kölemi 2 ese 38 mln. teñgege deyin ulğayadı.
Älewmettik salıq stavkalarınıñ regressïvti şäkiliniñ ornına 11% mölşerindegi birıñğay stavka engiziletin boladı.
Ekonomïkanıñ barlıq käsiporındarı üşin ïnvestïcïyalardı jüzege asırw üşin salıq preferencïyaları közdelgen. Atap aytqanda, öndirmeytin sektorlar üşin jedel ötew, munay öndirwşiler üşin - ötewdiñ eki ese norması közdelgen.
Şağın jäne orta bïznes käsiporındarı üşin korporatïvtik tabıs salığı boyınşa avanstıq tölemderdi tölew twralı talap alınıp tastaladı.
Sonımen qatar, barlıq käsiporındar üşin zalaldar merzimderin 3 jıldan 10 jılğa deyin awıstırw közdeldi.
Jalpı, salıqtıq jüktemeniñ tömendewi tek 2009 jılı käsiporındarğa 500 mlrd. teñge bosatwına jäne olardı ekonomïkanı damıtwğa jumsawına mümkindik beredi.
Ağımdağı jıldıñ üşinşi toqsanında «Memlekettik satıp alw twralı» Qazaqstan Respwblïkası Zañına özgerister men tolıqtırwlar engizw twralı» Zañ jedel türde qabıldandı. İşki suranıstı ıntalandırw jäne otandıq käsiporındardı qoldaw üşin memlekettik satıp alw tek qazaqstandıq önim berwşilerge basımdı türde bağıttalatın boladı. Jedel şeşimder qabıldaw, kepildikter, uzaq merzimdi tapsırıstar berw esebinen otandıq bïzneske naqtı kömek körsetw üşin memlekettik xoldïngter men ulttıq kompanïyalar memlekettik satıp alwdı retteytin zañnamalar äreketinen şığarıldı.
Ükimet älemdegi qarjı jäne şïkizat narıqtarındağı jağdaydıñ naşarlaw mümkindigine baylanıstı 2009 – 2011 jıldarğa arnalğan respwblïkalıq byudjet jobasın qajettilikpen qalıptastırdı. Osı kezeñdegi byudjet kiristeri munaydıñ bir barreli üşin 60 AQŞ dollarındağı älemdik bağasın negizge ala otırıp eseptelgen. Ükimet orta merzimdi kezeñde fïskaldıq turaqtılıqtı qamtamasız etw qajettiligin eskere otırıp, 2009-2011 jıldarğa arnalğan respwblïkalıq byudjet jobasınıñ parametrlerin tüzetti. 2009 jılı byudjet kiristeri munaydıñ älemdik bağasınıñ bir barreli üşin 40 AQŞ dollarına tömendewin eskere otırıp naqtılandı. Basımdı emes şığıstar qısqartıldı, al birqatar bağdarlamalardı qarjılandırw keyingi merzimge qaldırılatın boladı. Bul rette älewmettik şığıstar qısqartılğan joq.
2009 – 2010 jıldarı respwblïkalıq byudjet tapşılığı JİÖ-ge 3,4-3,5% köleminde josparlanğan, al 2011 jılı JİÖ-ge 2,4%-ğa deyin tömendetiletin boladı.
Üş jıldıq respwblïkalıq byudjet ağımdağı jağdayda ekonomïkalıq belsendilikti qoldaw üşin tüyindi qural bolıp tabıladı. Jïıntıqtı suranıs pen iskerlik belsendilik birinşi kezekte, basımdı ïnfraqurılımdıq jäne ïndwstrïyalıq jobalardı qarjılandırwğa, otandıq käsiporındardıñ önimderine suranıstı jäne ekonomïkadağı jumıspen qamtılwdı qamtamasız etetin awıl şarwaşılığın damıtwğa, sonday-aq adamï kapïtaldı damıtwğa bağıttalatın byudjet şığıstarınıñ joğarğı deñgeyin saqtaw esebinen qamtamasız etiledi.
Tutastay alğanda, 2009 – 2011 jıldarı memlekettik byudjetten şığatın ïnvestïcïyalar 1,5 trln. teñgeden asa ösedi.

Bağdarlamanıñ maqsatı men bağıtı
Şïkizat reswrstarına älemdik bağanıñ quldırawı äserinen jäne kapïtaldıñ sırtqı narığına qol jetkizwdiñ bolmawına baylanıstı Qazaqstan ekonomïkasına jaña älemdik ekonomïkalıq şındıqtarğa beyimdelwdiñ kürdeli kezeñin bastan ötkizwge twra keledi, bul ekonomïkada qurılımdıq özgeristerdiñ bolwın talap etetini sözsiz.
Qazaqstan ekonomïkasınıñ ğalamdıq quldıraw kezeñine Qazaqstan altın-valyuta rezervteriniñ jäne Ulttıq qordıñ berik qorımen kirwde. Olardıñ jalpı kölemi 2008 jılğı 1 qaraşada 47 mlrd. AQŞ dollarınan astamdı quradı. Memlekettik borıştıñ mölşeri JİÖ-niñ 1,5%-ınan aspaydı, byudjet tapşılığı tömen deñgeyde tur jäne JİÖ-niñ 2%-ınan aspaydı.
Ükimet qalıptasqan jağdaydı ekonomïkanı sawıqtırwğa jäne onıñ bolaşaqta tïimdi jumıs istewi üşin negiz qalawğa paydalanwda. Jïnaqtalğan rezervter Qazaqstan ekonomïkasın tüzew procesin jaqsartwğa mümkindik beredi.
Bağdarlamanıñ maqsatı Qazaqstandağı älewmettik-ekonomïkalıq jağdayğa ğalamdıq dağdarıstıñ teris saldarın jumsartw jäne bolaşaqta sapalı ekonomïkalıq ösw üşin qajetti negizderdi qamtamasız etw bolıp tabıladı.
Maqsatqa jetw üşin Ükimet, Ulttıq Bank pen Qarjılıq qadağalaw agenttigi mınaday bes bağıtta şoğırlanatın boladı.
1. Qarjı sektorın turaqtandırw
2. Jıljımaytın mülik narığındağı problemalardı şeşw.
3. Şağın jäne orta bïznesti qoldaw.
4. Agroönerkäsiptik keşendi damıtw.
5. Ïnnovacïyalıq, ïndwstrïyalıq jäne ïnfraqurılımdıq jobalardı iske asırw.
Jobanı qarjılıq qamtamasız etw üşin Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ulttıq qorınıñ 10 mlrd. AQŞ dolları (1 200 mlrd. teñge) kölemindegi qarajat paydalanılatın boladı. Olar mınalarğa bağıttalatın boladı:
1) qarjı sektorın turaqtandırwğa – 4 mlrd. AQŞ dolları (480 mlrd. teñge);
2) turğın üy sektorın damıtwğa – 3 mlrd. AQŞ dolları (360 mlrd. teñge);
3) şağın jäne orta bïznesti qoldawğa – 1 mlrd. AQŞ dolları (120 mlrd. teñge);
4) agroönerkäsiptik keşendi damıtwğa – 1 mlrd. AQŞ dolları (120 mlrd. teñge);
5) ïnnovacïyalıq, ïndwstrïyalıq jäne ïnfraqurılımdıq jobalardı iske asırwğa – 1 mlrd. AQŞ dolları (120 mlrd. teñge).
Ükimet, Ulttıq Bank, Qarjılıq qadağalaw agenttigi, «Samurıq-qazına» ulttıq äl-awqat qorı (budan äri – «Samurıq-Qazına» qorı) jäne «QazAgro» ulttıq xoldïngi (budan äri – «QazAgro» xoldïngi) osı qarajattıñ nısanalı jäne tïimdi jumsalwına turaqtı monïtorïng pen baqılawdı qamtamasız etedi.
Jospardı iske asırw boyınşa Ükimetten negizgi operator bolıp «Samurıq-Qazına» qorı şığatın boladı. Ol üşin Ükimet «Samurıq-Qazına» qorın 607,5 mlrd. teñgege qosımşa kapïtaldandırwdı jüzege asırdı.
«Samurıq-Qazına» qorı men «QazAgro» xoldïngi tïisinşe 4 mlrd. AQŞ dolları jäne 1 mlrd. AQŞ dolları somasına oblïgacïya şığarw jolımen Ulttıq qordan qarız alwdı jüzege asıradı. Bul üşin Ulttıq qordıñ ïnvestïcïyalıq sayasatına özgerister engiziletin boladı.
Ekonomïkalıq ösw qarqınınıñ tömendewi jağdayında Ükimet kontrcïkldıq byudjet sayasatın, al Ulttıq Bank - jağımdı aqşa-kredït sayasatın jüzege asıratın boladı. Alayda ekonomïka men qarjı sektorın turaqtandırw şamasına qaray aqşa-kredït jäne fïskaldıq sayasattar makroekonomïkalıq turaqtılıqtı qamtamasız etw, onıñ işinde, ïnflyacïyanıñ tömen qarqının ustap turw maqsatında qataldandıratın boladı.
Ükimet pen Ulttıq Bank tölem balansınıñ jäne valyuta bağamınıñ jağdayın baqılaytın boladı.
Ekonomïkada jïnaqtalğan salalıq teñgerimsizdikterdiñ işki jäne sırtqı özgerwşi jağdayların eskere otırıp, Ükimet 2009 jılı Qazaqstannıñ 2020 jılğa deyingi älewmettik–ekonomïkalıq damw strategïyasın äzirleydi. Ol:
ekonomïkanıñ sırtqı küşterge turaqtılığın arttırwdı;
elde ïnvestïcïyalıq klïmattı jaqsartw üşin qurılımdıq reformalar jürgizwdi;
ïnfraqurılımdı jañğırtwdı;
adamï kapïtaldı damıtwdı;
eksporttı, birinşi kezekte, agroönerkäsiptik sektordı damıtw esebinen jedel ärtaraptandırwdı;
memlekettik apparattıñ tïimdiligin arttırwdı;
eldiñ sırtqı borışın tïimdi basqarwdı eskere otırıp, tayawdağı on jılğa arnalğan naqtı basımdıqtar men damw ïndïkatorların belgileydi:
Bul nätïjelerge bağdarlanğan josparlawdıñ jaña qağïdattarın eskeretin eldiñ birinşi ulttıq strategïyalıq damw bağdarlaması boladı.

Qarjı sektorın turaqtandırw
Otandıq bank jüyesin qoldaw qajettiligi onıñ eldiñ ekonomïkalıq jüyesindegi mañızdı röliniñ bolwımen tüsindiriledi. Täwelsizdik jıldarında otandıq bankter otandıq ekonomïkalıq jüyeniñ ajıramas böligine aynalğan, onıñ jumıs istewin qamtamasız etetin jäne onıñ narıq jağdayında damwın ıntalandıratın jetildirilgen qarjı jüyesin qalıptastırdı.
Otandıq bankterge qoldaw jasay otırıp, memleket olardıñ işki ekonomïka men naqtı sektordı kredïttew kölemin saqtaytındıqtarına, atap aytqanda, şağın jäne orta bïznes swbektilerin qarjılandırwlarına jäne ïpotekalıq kredïttew boyınşa qolaylı jağdaydı belgileytindikterine senim artwda.
Memlekettiñ maqsatı – jalpı jüye turaqtılığın qoldaw jäne saqtaw. Bul maqsattar üşin Qazaqstanda tïisti rettew men qadağalaw, sonday-aq depozïtterge kepildik berw jüyesi bar. Jüye turaqtılığına qawip töngen jağdaylarda memleket bank sektorına jağdaydı turaqtandırwğa qajetti tärtipte jäne kölemde qarjılıq qoldaw körsetedi.
Memleket banktiñ borıştarı boyınşa eşqanday mindettemeler almaytını sïyaqtı bankterdiñ operacïyalıq qızmetine aralaspaydı. Ağımdağı jağdayda bankter bank depozïtorlarınıñ müddeleri barınşa qorğalatınday etip aktïvter men passïvterdi tïimdi basqarwdı qamtamasız etwleri tïis. Buğan qaramastan memleket qızmeti el ekonomïkasınıñ odan äri damwına ıqpal etetin jüye qurawşı bankterge qatıstı turaqtandırwşılıq bastamalarımen şığadı.
Qarjı sektorın turaqtandırw üşin mınaday şaralar qabıldanatın boladı:
Birinşiden, ol qarapayım jäne erekşe artıqşılığı bar akcïyalardı satıp alw, sonday-aq rettelgen qarızdar berw arqılı tört jüye qurawşı bankterdi qosımşa kapïtaldandırw. Bul rette bankterge munday memlekettik qoldaw körsetwdiñ bastı şarttarınıñ biri kapïtaldı bank akcïonerleriniñ özderiniñ ulğaytwı bolıp tabıladı.
Qazirgi tañda bankter bergen qarızdardıñ 35,6%-ı qunı aytarlıqtay tömendegen jıljımaytın müliktermen jäne jermen qamtamasız etilgen. Bul bankter aktïvteriniñ sapasın tömendetedi. Osığan baylanıstı bank sektorında zalaldardıñ edäwir kölemi älewetti jïnaqtalwda. Bank sektorın sawıqtırw üşin Qarjılıq qadağalaw agenttigi bankter qurğan provïzïyalarğa qoyılatın talaptardı arttıradı. Bul bankterdiñ öz şığındarın qabıldawına jäne olardı jasaqtalğan provïzïyalar esebinen şığınğa jazwına septigin tïgizedi. Biraq, bankterdiñ provïzïyalardı qurwı üşin qosımşa kapïtal qajet.
Bankterdi qosımşa kapïtaldandırwdıñ jalpı soması keminde 4 mlrd. AQŞ dolların (480 mlrd. teñge) quraydı, olardıñ işinde:
1 mlrd. AQŞ dolları (125 mlrd. teñge) tört jüye qurwşı bankterdiñ (Qazaqstannıñ Ulttıq Bankiniñ, Qazkommercbanktiñ, Alyans banki men TÄB-niñ) qarapayım akcïyaların satıp alw türinde beriletin boladı.
3 mlrd. AQŞ dolları (355 mlrd. teñge) rettelgen borış türinde jäne dawıs berw quqığın bermeytin erekşe artıqşılığı bar akcïyalardı satıp alw arqılı beriletin boladı.
Berilgen qarajattı bankter rezervterdiñ (provïzïyalardıñ) barabar deñgeyin qalıptastırwğa jäne el işinde qarız alwşılarğa kredïtter berwge jiberwi tïis.
Memleket bankter kapïtalınıñ baqılaw paketin satıp almaytın boladı. Qunı 2008 jılğı 24 qaraşada, yağnï, bank usınıs jasağan künge deyin Londondıq jäne Qazaqstandıq qor bïrjalarında akcïyalarğa bağa belgilewge baylanıstı belgili bolatın bankterdiñ dawıs berwşi akcïyalarınıñ 25%-ına deyin «Samurıq-Qazına» qorınıñ menşigine tüsedi.
Memleket kapïtaldanğan bankterdiñ uzaq merzimdi qatıswşısı bolıp qalmaydı. Älemdik qarjı dağdarısınıñ bäseñdewi jäne xalıqaralıq kapïtal narıqtarına jol aşılğan jağdayda «Samurıq-Qazına» qorı narıq qağïdattarı boyınşa bankterdiñ qatıswşıları quramınan şığatın boladı, biraq akcïyalardı satw bağası satıp alw bağasınan tömen bolmaytın şart negizinde. Bankterdiñ akcïonerleri 5 jıl işinde akcïyalardıñ memlekettik paketin qayta satıp alatın quqıqqa ïe boladı.
«Samurıq-Qazına» qorı bankterdiñ sırtqı borıştarın qayta qurılımdaw jöninde şaralar qabıldaytın boladı. Bankter jetkilikti ötimdilikke ïe boladı, al qayta qurılımdaw sırtqı qorlandırwdıñ şektewli qoljetimdiligine baylanıstı qarjılandırw qawpin azaytwı tïis. Eger sırtqı borıştardı qayta qurılımdaw jönindegi jumıstıñ tïisinşe tïimdiligi bolmasa jäne bankterdiñ qawipterge uşırağıştığı olardıñ depozïtorlarınıñ müddelerine qawip töndiretin bolsa Qarjılıq qadağalaw agenttigi soñğı şara retinde qoldanıstağı zañnamağa säykes konservacïyalaw räsimderi şeñberinde bankterdiñ aktïvteri men mindettemelerin mäjbürlep qayta qurılımdawdı jürgizwi mümkin.
Ekinşiden, Stresti aktïvter qorı qurıldı.
Stresti aktïvter qorınıñ qızmeti qazaqstandıq bankterdiñ kredïttik portfelderiniñ sapasın jaqsartwğa bağıttalatın boladı. Bankterdiñ senimsiz aktïvterin satıp alw jäne keyinnen olardı basqarw osı maqsattı iske asırwdıñ negizgi tetigi boladı. Makroekonomïkalıq, narıqtıq jäne basqa da faktorlar äserinen elewli täwekelderge uşıraytın (qunsızdanwğa) aktïvter, atap aytqanda, bankterdiñ jıljımaytın mülik jäne jer kepildigimen qarızdar berwi osınday aktïvter retinde qarastırıladı.
Bankterden munday qarızdardı satıp alw bankterdiñ teñgerimin ötimdiligi az aktïvterden tazartwğa jäne bankterge öz zalalın moyındawğa mäjbürleydi.
Aktïvterdi satıp alw Stresti aktïvter qorı ayqındaytın dïskonttı nemese täwekelderdi bölwdiñ basqa nısanın (bankter quratın provïzïyalardıñ kölemin eskeretin) teñgerimdik qunı boyınşa jüzege asırılatın boladı.
2008 jılı respwblïkalıq byudjetten Stresti aktïvter qorın kapïtaldandırwğa alğaşqı tranşpen 52 mlrd. teñge bölindi. 2009 jılı Qordıñ jarğılıq kapïtalı respwblïkalıq byudjet qarajatı esebinen 122 mlrd. teñgege deyin jetkiziletin boladı.
Üşinşiden, bankterdiñ mindettemelerine waqtılı qızmet körsetwdi qamtamasız etw maqsatında ötimdiliktiñ qosımşa közderi usınılatın boladı. Atap aytqanda, Ulttıq Bank repo operacïyaları boyınşa qamtamasız etw retinde qabıldanatın quraldardıñ tizibesin keñeytetin boladı.
Reswrstıq bazanı turaqtandırw maqsatında ulttıq kompanïyalardıñ, akcïonerlik qoğamdardıñ, memlekettik käsiporındardıñ jäne jarğılıq kapïtalına memleket qatısatın zañdı tulğalardıñ, sonday-aq aktïvteri Ulttıq Banktiñ basqarwındağı memlekettik uyımdardıñ waqıtşa bos aqşa qarajatı otandıq bankterdiñ depozïtterinde ornalastırılatın boladı.
Törtinşiden, qarjı sektorında memlekettik rettew jetildiriletin boladı.
Qarjılıq qadağalaw agenttigi prwdencïaldıq rettew şeñberinde bankterdiñ sırtqı mindettemeleriniñ jäne tutastay köterme qarjılandırw deñgeyin tömendetw boyınşa jumıstar jalğasatın boladı. Bul rette bank zañnamalarınıñ qoldanıstağı jäne jañadan engizilip jatqan talaptarı bankterdi qorlandırwdıñ ärtaraptandırılğan bazasın qurwğa ıntalandırwı tïis, yağnï belsendi operacïyalardı köp därejede depozïttik baza, atap aytqanda jeke tulğalardıñ esebinen qarjılandırw.
Tañdawlı xalıqaralıq praktïka negizinde bankterdiñ kapïtaldandırw esebiniñ täsilderi oñtaylandırılatın boladı. Bank aktïvterin jiktewdiñ qoldanıstağı tärtibi oñtaylandırılatın boladı, bul bank aktïvterine janama faktorlardıñ bolwı mümkin, onıñ işinde ekonomïka sektorlarında iskerlik belsendiliktiñ tömendewi, jağımsız sırtqı qubılıstarğa uşıraw, ayırbas bağamdarınıñ kütilip otırğan turaqsızdığı äserin eskere otırıp bankterdiñ qosımşa rezervterdi (provïzïyalardı) qalıptastırwın közdeydi.
Täwekelderdi basqarw jüyesine jäne bankterdegi işki baqılawğa talaptar küşeytiletin boladı. Eñ aldımen bankter ötimdilikti joğaltw täwekeli monïtorïngine täsilderdi elewli türde qayta öñdewi tïis boladı, al bankterdiñ aktïvteri men passïvterin basqarw stresti axwaldardıñ twındawın eskere otırıp ülgilenwi tïis.
Körsetilgen şaralar bankterge jekeşe de, şoğırlandırılğan negizde de, sonday-aq bank konglomeratı şeñberinde de qoldanılatın boladı.
Besinşiden, jïnaqtawşı zeynetaqı jüyesiniñ jaña jağdaylardağı jumıs istew tetikteri pısıqtalatın boladı.
Zeynetaqı qorlarınıñ salımşılarınıñ müddelerin qorğaw maqsatında Ükimet xalıqtıñ zeynetaqı jüyesindegi jïnaqtarınıñ saqtalwın, jïnaqtawşı zeynetaqı qorlarınnıñ salımşıları üşin aşıqtıqtıñ joğarı deñgeyin qamtamasız etedi, olardıñ xabardar etilwin jäne qarjılıq sawattılığın arttıradı.
Xalıqtıñ zeynetaqı qorlarına barlıq salımdarın memleket zeynetaqı jïnaqtarın tölew sätine ïnflyacïyanıñ deñgeyinde olar boyınşa kiristerdi esepke ala otırıp kepildik beredi. Ükimet azamattarğa zeynetaqı qorlarınan turaqtı tölem monïtorïngin jüzege asıratın boladı jäne jıl sayın ïnflyacïya esebi boyınşa zeynetaqı jarnaları jäne zeynetkerlikke şıqqan sättegi is jüzindegi jïnaqtar arasındağı ayırmaşılıqtıñ ornın toltırw üşin respwblïkalıq byudjette jıl sayın qajetti qarajat qarajat közdeledi.
Jïnaqtawşı zeynetaqı qorlarınıñ ïnvestïcïyalıq portfelderin ärtaraptandırw üşin Ükimet pen «Samurıq-Qazına» qorı zeynetaqı aktïvterin basım ïnvestïcïyalıq jobalardı qarjılandırw üşin tartw jöninde şara qabıldaydı, sonday-aq qurılğan Stresti aktïvter qorı ïnvestïcïyalıq reytïngi bar borıştıq bağalı qağazdardı şığarwdı qamtamasız etedi.
Qarjılıq qadağalaw agenttigi jïnaqtawşı zeynetaqı qorlarınıñ ïnvestïcïyalıq sayasatın jetildirwdi, sonday-aq zeynetaqı aktïvteriniñ saqtalwın jäne qorlar men zeynetaqı aktïvterin basqarwşılardıñ jawapkerşiligin arttırwdı qamtamasız etw maqsatında olardıñ qızmetin qadağalawdı jalğastıradı.

Jıljımaytın mülik narığındağı problemalardı şeşw
Azamattardıñ turğın üy problemaların şeşw jäne Astana men Almatı qalalarında jıljımaytın mülik narığın jandandırw üşin «Samurıq-Qazına» qorı arqılı ïpotekalıq kredït berwdiñ jäne turğın üy sektorın damıtwdıñ arnayı bağdarlaması iske qosılatın boladı. Osı bağdarlamanı qarjılandırwğa Qor Ulttıq qordıñ jäne jïnaqtawşı zeynetaqı qorlarınıñ qarız qarajatın tartw esebinen qalıptastırılatın 5 mlrd. AQŞ dolları (600 mlrd. teñge) mölşerinde soma beretin boladı. Osı bağdarlamanıñ qarajatı esebinen ekinşi deñgeydegi bankter arqılı Almatı jäne Astana qalalarında qurılısı ayaqtalmağan turğın üy keşenderin ayaqtawğa qarızdar berw qamtamasız etiletin boladı.
Ekinşi deñgeydegi bankter men turğın üydi ädil bağası boyınşa satwğa dayın qurılıs salwşı kompanïyalar osı bağdarlamağa qatıswşılar boladı.
Jıljımaytın mülik narığındağı axwaldı turaqtandırw boyınşa bağdarlamanıñ negizgi parametrleri:
1) «Samurıq-Qazına» qorı ekinşi deñgeydegi bankterde jeñildikti stavka boyınşa 15 jılğa birqatar nesïelik jeliler aşatın boladı. Öz kezeginde ekinşi deñgeydegi bankter qarız alwşılardıñ är türli toptarına ïpotekalıq kredïtterdi merziminen burın ötew quqığımen 10,5 % -12,5 %-ben 15 jıl merzimge deyin beretin boladı.
2) qarajattıñ bir böligi jaña qarız alwşılar üşin tüpkilikti stavkanıñ 10,5 % deñgeyinde bolwın jäne 2009 jıl boyı iske asırılwın közdeytin jaña ïpotekalıq bağdarlamağa jiberiletin boladı. Osı bağdarlama xalıqqa ïpoteka boyınşa jeñildikti stavkalarmen jäne turğın üydiñ qol jetimdi bağası boyınşa turğın üy alwğa mümkindik beredi. Ekinşi deñgeydegi bankter qurılısı ayaqtalmağan obektilerde päterler satıp alwğa ïpotekalıq qarızdar berw jolımen qarız alwşı-qurılıs kompanïyalarmen axwaldı tüzetwge jäne kredïttik portfeldiñ sapasın elewli därejede jaqsartwğa mümkindik aladı.
3) ekinşi deñgeydegi bankter buğan deyingi kezeñderde alañı 120 şarşı metrden aspaytın turğın üy alwğa ïpotekalıq qarız alğan jäne osı ïpotekalıq qarızğa qızmet körsetw boyınşa öz mindettemelerin adal orındağan, qarız alwşınıñ, ïpotekalıq qarız alwdı qamtamasız etetin turğın üydi qospağanda, basqa turğın üyi bolmağan jağdayda kredït jelisiniñ bir böligin qarız alwşılar üşin ïpotekalıq qarız boyınşa payızdıq stavkalardı 10,5 % – 12,5 %-ğa deyin tömendetwge bağıttaytın boladı.
4) öz kezeginde memleket ulttıq kompanïyalardıñ jäne memleket qatısatın akcïonerlik qoğamdardıñ tulğasında Astana jäne Almatı qalalarınıñ narığınan ädil bağamen jaña turğın üyler satıp alatın boladı.
Ükimet, sonday-aq turğın üyge qol jetimdilikti qamtamasız etw boyınşa şaralar qabıldaytın boladı. Bul üşin qoldanıstağı turğın üy qurılısın damıtw bağdarlamasına özgerister engiziledi.
Äkimdikterge päterlerdi qurılısı ayaqtalğan obektilerde jäne dayındığı joğarı därejedegi obektilerde jeke qurılıs salwşılardan belgilengen bağa boyınşa satıp alw quqığı beriletin boladı. Bul turğın üy bağdarlamasın iske asırwdı jedeldetwge mümkindik beredi.
Azamattardı turğın üymen qamtamasız etwdi ulğaytw maqsatında jalgerlik turğın üy qurılısına 15 mlrd. teñge jiberiletin boladı. Bul qosımşa 265 mıñ şarşı metr jalgerlik turğın üydi paydalanwğa berwge mümkindik beredi.
Memlekettik bağdarlama şeñberinde salınğan barlıq obektiler turğın üy qurılıs jïnaqtarınıñ jüyesi arqılı satılatın boladı. Bul xalıqtıñ basım sanattarına jıldıq 4 %-dan aspaytın payızdıq stavka boyınşa aldın ala turğın üy qarızdarın usınwğa jäne turğın üy satıp alw üşin bastapqı salımnıñ jïnaqtalwına baylanıstı qïındıqtardı boldırmawğa mümkindik beredi.
Üleskerlerdiñ quqqtarğın qorğawdı arttırw maqsatında Ükimet ülestik qurılıs mäseleleri boyınşa zañnamağa özgerister engizetin boladı.

Şağın jäne orta bïznesti qoldaw
Ekonomïkanı otandıq qarjı ïnstïtwttarı tarapınan qarjılandırwdıñ qısqarwı jağdayında şağın jäne orta bïzneske kömek körsetw jalğasatın boladı. Memlekettik qoldaw olardıñ salalıq tïistiligine qaramastan, şağın jäne orta bïznestiñ barlıq swbektilerine körsetiletin boladı.
Birinşiden, osı maqsattarğa «Samurıq-Qazına» qorı 2009 jılı qosımşa 1 mlrd. AQŞ dolların (120 mlrd. teñge) böledi. Bölinetin qarajat şeñberinde 70% ağımdağı jobalardı qayta qarjılandırwğa jäne 30% jaña jobalardı iske asırwğa bağıttalatın boladı.
Ekinşi deñgeydegi bankter şağın jäne orta bïzneske kredït berw boyınşa barlıq bağdarlamalardıñ operatorları boladı. «Samurıq-Qazına» qorı böletin qarajat şeñberinde bir jobanı qarjılandırwğa arnalğan lïmït 3-ten 5 mln. AQŞ. dollarına deyin ösedi.
Ükimet «Samurıq-Qazına» qorımen birlesip şağın jäne orta bïznes üşin sıyaqı stavkasın turaqtandırw boyınşa dağdarısqa deyingi deñgeyge deyin (14%-dan aspaytın) şara qabıldaydı, sonday-aq tïimdi stavkanı tirkey otırıp, şağın jäne orta bïznesti qoldaw boyınşa qabıldanğan barlıq bağdarlamalar qayta qaralatın boladı.
«Damw» käsipkerlikti damıtw qorı şağın jäne orta bïzneske beriletin kredïtterge kepildik berw tetigin engizetin boladı.
Ekinşiden, «Samurıq-Qazına» qorı awıldıq jerde şağın kredït berwdiñ, onıñ işinde awıldıq käsipkerlerge kredït berwdiñ bağdarlamasın äzirleydi.
Üşinşiden, şağın jäne orta bïznes swbektilerin turaqtı tapsırıstarmen qamtamasız etw maqsatında olarğa «Memlekettik satıp alw twralı» jaña zañnıñ qoldanılwı şeñberinde memlekettik organdardıñ, memlekettik xoldïngter men ulttıq kompanïyalardıñ memlekettik tapsırıstarına qol jetkizwi usınılatın boladı.
Jer qoynawın paydalanwşılarmen jäne servïstik kompanïyalarmen qazaqstandıq qatıswdı ulğaytw boyınşa jumıs küşeytiletin boladı.
Törtinşiden, Ükimet käsipkerlikti damıtw üşin äkimşilik kedergilerdi tömendetw jäne ruqsat berw jüyesin odan äri jetildirw boyınşa jumıstı jalğastıradı.

Agroönerkäsiptik keşendi damıtw
Agroönerkäsiptik keşendi damwğa erekşe nazar awdarılatın boladı. Agroönerkäsip sektor ekonomïkanı turaqtandırw men sawıqtırw bağıttarınıñ biri retinde belgilewge mümkindik beretin negizgi faktorlar mınalar.
1. Agroönerkäsiptik keşen jumıspen qamtılğan xalıqtıñ jalpı sanınıñ 30%-ın şoğırlandıradı. Sondıqtan ol xalıqtı jumıspen qamtw deñgeyin qoldawğa bağıttalğan şaralardıñ ortalıq bwını bolıp tabıladı.
2. Awıl şarwaşılığı önimderine suranıs jağımsız ekonomïkalıq ürdistiñ äserine uşıraw deñgeyi barınşa az.
3. Agroönerkäsiptik keşen eldiñ azıq-tülik qawipsizdigin qamtamasız etw jönindegi mindetti şeşedi.
4. Qazaqstan eksport narığında önimniñ bäseke qabilettiligin qamtamasız etw üşin jetkilikti türde salıstırmalı artıqşılıqtarğa ïe bolıp otır.
Körsetilgen sebepterge qaray agroönerkäsip sektorındağı öndiristi qoldaw men kölemin keñeytw ekonomïkalıq belsendiliktiñ jäne xalıqtıñ jumıspen qamtılwınıñ artwına, al orta merzimdi perspektïvada – eksporttı ärtaraptandırw men ekonomïkalıq damwdıñ ornıqtılığın qamtamasız etwge elewli türde oñ ıqpalın tïgizedi.
Agroönerkäsiptik keşendi damıtwğa arnalğan respwblïkalıq byudjetten şığıstar 2009 – 2011 jıldarı 350 mlrd. teñgege jwıqtı quraydı.
Agroönerkäsiptik keşendi qoldawğa «QazAgro» xoldïnginen qosımşa 1 mlrd. AQŞ dolları (120 mlrd. teñge) köleminde qarajat beriletin boladı. Jobalar älewmettik-käsipkerlik korporacïyalarmen birlesip iske asırılatın boladı.
Ïnvestïcïyalar, eñ aldımen, astıq sektorı, et jäne süt önimderin qayta öñdew jäne jemis-kökönis daqıldarın öndirw sïyaqtı qoldanıstağı sektorlardı qoldawğa jäne jaña eksportqa bağdarlanğan sektorlardı damıtwğa bağıttalatın boladı. Damığan eksporttıq ïnfraqurılımdarı bar jılıjay şarwaşılıqtarınıñ, kökönis qoymalarınıñ, qus fabrïkalarınıñ, tawarlı-süt fermalarınıñ, semirtw alañdarı men soyıs pwnktteriniñ jelileri qurılatın boladı. Qazirgi zamanğı et öñdew keşenderin uyımdastırw, tamşılatıp swlandırw texnologïyaların qoldanıp jemis-kökönis daqıldarın öndirwdi jäne jiñişke jün talşığın tereñ öñdewdi damıtw, Qazaqstan astığı eksportınıñ ïnfraqurılımın damıtw, agrarlıq texnïkalıq marketterdi qurw jäne damıtw, sonday-aq awıl şarwaşılığı texnïkasın qurastırw jönindegi jobalar iske asırılatın boladı.

Ïnnovacïyalıq, ïndwstrïyalıq jäne ïnfraqurılımdıq jobalardı iske asırw
Ekonomïkalıq damwdıñ jüyelik problemaların şeşw jäne xalıqtı jumıspen qamtw deñgeyin qoldaw üşin awqımdı qurılıs jürgizw jäne ïnfraqurılımdı jañğırtw qamtamasız etiletin boladı. Ekonomïkalıq öswdi qoldaw maqsatında «Qazaqstannıñ 30 korporatïvtik köşbasşısı» bağdarlamasın iske asırw boyınşa belsendi jumıs jalğasatın boladı.
Ïnfraqurılımğa, äsirese elektr energetïkası sektorına ïnvestïcïyalar uzaq merzimdi kezeñde turaqtı damwdı qamtamasız etw üşin mañızı zor boladı. Ïnvestïcïyalardı, eñ aldımen, ekonomïkanıñ şïkizat emes sektorına odan äri tartw, ïnfraqurılımdıq problemalardı şeşwge baylanıstı boladı.
Üzdik älemdik praktïka ïnfraqurılımdı damıtw ekonomïkalıq belsendilikti qoldaw jäne dağdarıs kezinde xalıqtı jumıspen qamtwdı qamtamasız etw jönindegi barınşa tïimdi quraldardıñ biri bolıp tabılatındığın körsetip otır.
Ïnnovacïyalıq, ïndwstrïyalıq jäne ïnfraqurılımdıq jobalardı iske asırwğa «Samurıq-Qazına» qorı qosımşa 1 mlrd. AQŞ dolların (120 mlrd. teñge) böledi jäne 2009 jılı 3 mlrd. AQŞ dolları mölşerinde tikeley şeteldik ïnvestïcïyalar tartılatın boladı. Budan basqa, «Samurıq-Qazına» qorınıñ jobaların qarjılandırwğa zeynetaqı qorlarınıñ qarajatı tartılatın boladı.
Elektr energetïkası salasınıñ ïnvestïcïyalıq tartımdılığın arttırw üşin Ükimet kelesi jıldan bastap är jıldarğa böle otırıp keminde jeti jıl merzimge arnalğan energïya öndirwşi uyımdardıñ tobı boyınşa şektewli tarïfterdi bekitedi jäne onı buğan deyingi jıldıñ ïnflyacïyasın eskere otırıp jıl sayın tüzetetin boladı. Elektr energïyasına arnalğan şekti tarïfter jaña aktïvterdi qurwğa, elektr energetïkasındağı qazirgi energïya jïnaqtaytın qwattardı keñeytwge, jañartwğa, qayta jañalawğa jäne texnïkalıq qayta jaraqtandırwğa ïnvestïcïyalar tartwdı qamtamasız etetin boladı.
Elektrojelilik aktïvterdi damıtw üşin tarïfterge ïnvestïcïyalıq qurawıştı engizw közdelwde. Osığan baylanıstı Ükimet elektr jelisine qosılğanı üşin tölemdi tolığımen alıp tastaydı.
Ükimet energïyanı ünemdew jäne energïyanıñ qayta jañartılatın közderin paydalanw jönindegi şaralar keşenin qosımşa pısıqtaytın boladı.

***
Ükimet xalıqtıñ naqtı tabıstarınıñ saqtalwı jönindegi barlıq şaralardı qabıldaydı jäne Memleket basşısınıñ 2009 – 2011 jıldarı älewmettik tölemderdi, zeynetaqını jäne byudjet salasınıñ qızmetkerlerine jalaqını arttırw jönindegi tapsırmaların iske asırwdı qamtamasız etedi.
Atap aytqanda, 2009 jäne 2010 jıldarı zeynetaqınıñ, jalaqı men stïpendïyalardıñ mölşeri 25%-ğa ulğayatın boladı. 2011 jılğa qaray bazalıq zeynetaqı tölemderiniñ mölşeri eñ tömengi künköris deñgeyinen 50%-ğa deyin ulğaytılatın boladı.
Memlekettik älewmettik järdemaqılardıñ jäne arnayı memlekettik järdemaqılardıñ mölşeri jıl sayın 9%-ğa ulğayıp otıradı.
2010 jıldan bastap, sonday-aq 4-şi jäne odan köp bala twwına baylanıstı birjolğı järdemaqınıñ mölşeri 50 aylıq eseptik körsetkişke deyin jäne bal bir jasqa tolğanğa deyin kütimi boyınşa ay sayınğı järdemaqı 2007 jılğı deñgeymen salıstırğanda 2,5 ese ulğayatın boladı.
Käsiporındarda öndiris kölemi tömendegen jağdayda Ükimet iri kompanïyalarmen qızmetkerlerdiñ jumıspen qamtwdı qamtamasız etw boyınşa jumıs isteytin boladı.
Qajet bolğan kezde Ükimet oblıstardıñ, Astana jäne Almatı qalalarınıñ äkimderimen birlesip, qoğamdıq jumıstardıñ belsendi türlerin qoldanıp jäne öñirlerde jaña jumıs orındardıñ aşıp, onıñ işinde ïnfraqurılımdıq jäne älewmettik obektilerdiñ awqımdı qurılısı arqılı, onıñ işinde «100 mektep, 100 awrwxana» jobası şeñberinde xalıqtıñ jumıspen önimdi qamtılwın arttırw jöninde qosımşa is-şaralar közdeytin boladı.
İşki narıqta tawarlardıñ tapşılığına jäne bağalardıñ öswine jol bermew maqsatında Ükimet birinşi kezekte qajetti tawarlardıñ - et, qurğaq süt, ösimdik mayı, qant jäne küriştiñ turaqtandırw qorların qalıptastırw jönindegi jumıstı jalğastıradı.

Qorıtındı

Tutastay alğanda turaqtandırw şaraların iske asırwdan Qazaqstan ekonomïkası qosımşa 2 172 mlrd. teñge köleminde memlekettik qoldaw aladı, olardıñ işinde, mınalardıñ esebinen:
Ulttıq qor qarajatı – 1 200 mlrd. teñge;
Ulttıq Bank şaraları – 350 mlrd. teñge;
jaña Salıq kodeksin qoldanw şeñberinde salıqtıq jüktemeni tömendetw – 500 mlrd. teñge;
Stresti aktïvter qorın qurw – 122 mlrd. teñge.
2007 – 2008 jıldarı qabıldanğan şaralardıñ jäne Jospardı iske asırwdıñ nätïjesinde Qazaqstanda 2009 – 2010 jıldarı JİÖ-niñ naqtı ösimi jılına 1 – 3 % deñgeyinde kütiledi. Ïnflyacïya deñgeyi 2009 jäne 2010 jıldardıñ soñına qaray 7 – 9 % şeginde ustap turılatın boladı. Aldağı eki jıl işinde jumıssızdıq deñgeyi 8%-dan aspaydı.