28/01/08. QR Premer-Mïnïstri Kärim Mäsimovtiñ qatıswımen ötken Mädenïet jäne aqparat mïnïstrliginiñ keñeytilgen alqa otırısında mïnïstr Ermuxamet Ertisbaevtıñ söylegen sözi
Ötken jılı mïnïstrliktiñ bastı strategïyalıq maqsatı älemniñ bäsekege qabiletti 50 eliniñ qatarına kirwge bağıttalğan jalpıulttıq jumıs ayasında salanıñ bäsekege qabiletin arttırw bolıp tabıldı, dep atap ötti E.Ertisbaev. Sondıqtan bükil jumıs strategïyasın biz bäsekege qabilettilik reytïngi negizinde jürgizip otırmız.
Osı mäsele töñiregin zerttey, saraptay kele, biz Mädenïet jäne aqparat mïnïstrligi quziretine jatatın memleketterdiñ bäsekelestikke qabilettiligi körsetkişterin anıqtadıq.
Nätïjesinde, biz Lozannadağı Xalıqaralıq menedjment ïnstïtwtınıñ jäne Davos Bükilälemdik ekonomïkalıq forwmınıñ bäsekege qabilettilik körsetkişteri jüyesine enetin 12 negizgi ölşemge jügindik.
Olar:
1. Ulttıq mädenïet.
2. Qoğam qundılıqtarı.
3. Xalıqtıñ tildik maşığı.
4. Barlıq formalardağı kemsitwdiñ bolmawı.
5. Telekommwnïkacïya salasına ïnvestïcïya jasaw.
6. Ükimet jumısınıñ ayqındığı.
7. Sayasï tulğalarğa degen qoğamdıq senim deñgeyi.
8. Sayasï turaqsızdıqqa baylanıstı qawip-qater.
9. Qoğamdıq birlik.
10. Xalıqtıñ beyimdiligi men ïkemdiligi.
11. Jahandanw procesine közqaras.
12. Eldiñ jıraqtağı ïmïdji.
Biz atalğan barlıq bağıttar boyınşa mïnïstrliktiñ jumısın jolğa qoydıq. Ol tömendegidey üş kezeñge säykes jürgiziledi.
Birinşi - bastapqı kezeñ (2006-2008) barlıq mïnïstrlik qızmetiniñ bazalıq ïndïkatorlarınıñ damwın, jaña quqıqtıq äri makroekonomïkalıq ortanıñ nığayuın jäne qalıptaswın, reswrstardı qoldanwdıñ tïimdiligin arttırw, damıtwdı, qoğamdıq ïnstïtwttardı nığaytwdı közdeydi. Kezeñniñ qorıtındısı boyınşa ekinşi kezeñge, yağnï – tïimdi damw kezeñine (2009-2011) köşwge qolaylı jağdaylar jasaladı. Bul kezeñ basqarwdıñ jaña prïncïpterine, strategïyalıq byudjettik josparlawğa köşwdi, usınılatın qızmetterdiñ sapasınıñ jaqsarwın, jaña texnologïyanı transferttewge jağday jasawğa jäne damıtwğa bağıttalğan normatïvtik-quqıqtıq bazanıñ äri qaray damwın közdeydi. Bul, öz kezeginde, üşinşi kezeñ – ïnnovacïyalıq damw kezeñine (2012 j. bastap) ötwdiñ alğışarttarı bolıp tabıladı.
Endi men ötken 2007 jılğı jumısımızdıñ alğaşqı aralıq nätïjelerine toqtap ötkim kelip tur.
BİRİNŞİDEN, bul mïnïstrliktiñ byudjettik josparlaw jüyesiniñ reformalanwı jäne mädenï-aqparattıq salanı qarjılandırwğa degen közqarastıñ özgerwi.
Mädenïet salasına qosalqı, ekinşi därejeli sala retinde qarawdan, yağnï onı «qalğan-qutqanmen qarjılandırw» qağïdatınan arılw – mañızdı nätïje.
2007 jılı osı salamızdı äri qaray damıtw mäselesi Ükimette eki ret qaraldı. Al jıl soñında Parlament Mäjilisiniñ depwtattarı Mïnïstrliktiñ 2008 jılğa arnalğan mädenï jäne aqparattıq sayasattıñ perspektïvalıq bağıttarı twralı esebin tıñdadı. Bizdiñ bügingi mäjiliske birqatar depwtattar qatıswda. Biz olarğa qoldaw körsetkenderi üşin raxmet aytamız.
Nätïjesinde, 2007 jılı Mïnïstrliktiñ byudjeti 2006 jılmen salıstırğandı 60 payızğa ösip, 40,3 mlrd. teñgeni quradı. Ötken jıldıñ qorıtındısı boyınşa byudjet qarajatın ïgerw jalpı aytqanda 99,9 payızdı quradı.
Ağımdağı 2008 jılı byudjettiñ kölemi 51 mlrd. 300 mln. teñgeni quraydı, bul ötken jılğa qarağanda 27 payız joğarı.
YAğnï, soñğı eki jılda byudjetten bölingen qarajattıñ ösimi 80% -ğa öskendigi bayqaladı.
EKİNŞİDEN, normatïvtik-quqıqtıq bazanı jetildirw
Ötken jılı elimizdegi azamattıq qoğamdı damıtw jäne birıñğay aqparattıq kitapxanalıq jüyeni damıtw jobaların engizw boyınşa birqatar normatïvtik qujattarğa özgerister engizilgen bolatın.
Sonımen qatar, tarïxï-mädenï muralardı qoldanw men qorğaw, til sayasatı salasındağı memlekettik basqarw jüyesin jañğırtw boyınşa zañnamalıq aktiler jäne Qazaqstan Respwblïkasındağı memlekettik nışandar twralı jaña Konstïtwcïyalıq zañ qabıldandı.
Tïisti normatïvtik aktiler jasaw men qabıldawda mïnïstrlik tarapınan birqatar jumıstar atqarıldı.
Mäselen, tek tarïxï-mädenï mura twralı jäne mädenïet twralı zañdardı iske asırwğa arnalğan 32 akti dayındalıp, olardıñ 26 qabıldandı, qalğanı reglamenttik procedwranı ötwde.
ÜŞİNŞİDEN, mïnïstrlik jumısındağı äkimşilik reforma.
Bügingi tañda mïnïstrlikte tïimdi jäne ïkemdi basqarw jüyesin qurwğa barlıq alğışarttar jasalğan. Ol naqtı nätïjege bağıttalğan byudjettik josparlaw qağïdatına, mïnïstrliktiñ strategïyalıq jäne rettewşilik, iske asırwşılıq jäne baqılawşı bolıp bölinetin fwnkcïyalarına negizdelgen.
Atalğan jumıstıñ nätïjesi QR Ükimetiniñ 2007 jılğı 29 qaraşada bekitken qawlısımen bekitilgen jaña Ereje men Qazaqstan Respwblïkasındağı memlekettik basqarw deñgeyi aralığındağı ökilettikti şektew mäseleleri boyınşa birşama zañnamalıq aktilerge engizilgen özgerister men tolıqtırwlar bolıp tabıladı.
Mïnïstrlik fwnkcïyaların iske asırw maqsatında jaña qurılımdar engizilip, jumıs bağıttarı men mindetterdi naqtı bölwde mïnïstr, jawaptı xatşı jäne vïce-mïnïstrler arasındağı mindetter anıqtaldı.
İs-şaralardıñ bul keşeni mïnïstrliktiñ strategïyalıq josparlaw jumısın küşeytip, byudjettik josparlawdı nığaytadı, orındawşılıq qızmettiñ sapasın arttıradı. Sonımen qatar, biz mïnïstrlik qızmetiniñ barlıq bağıtında aşıqtıqtı qamtamasız etip, baqılawdı küşeytemiz.
TÖRTİNŞİDEN, bağdarlamalıq-taldaw jumısı.
Elbasınıñ tapsırmasın orındaw maqsatında bizde 4,1 mlrd. teñge qarjı közi qarastırılğan 2007-2009 jıldarğa arnalğan salalıq «Mädenï mura» bağdarlaması jasalındı. 2007 jıldıñ özinde bağdarlama jumısın iske asırwda atalğan qarjınıñ 2 mlrd. 100 mln. teñgesi ïgerilgendigin atap ötkim keledi.
Tïisti qurılımdarmen birlese otırıp ükimettiñ 2007-2008 jıldarğa arnalğan aqparattıq strategïyası dayındaldı. Atalğan qujat elimizde bolıp jatqan älewmettik-sayasï procesterdi aqparattıq-nasïxattaw jäne tüsindirw jumıstarınıñ negizgi bağıttarın ayqındaydı.
Ükimet qawlısımen «Memlekettik tildiñ qoldanılw ayasın keñeytw jäne onıñ bäsekege qabilettiligin arttırwdıñ 2007-2010 jıldarğa arnalğan tujırımdaması» qabıldandı.
Memlekettik til sayasatın jetildirw maqsatında tilderdi qoldanw men damıtwdıñ 2001-2010 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlamasına tolıqtırwlar men özgerister engizildi. Atalğan qujat «Tilderdiñ üştuğırlığı» mädenï jobasın iske asırwdı anıqtaydı.
Sonımen qatar, Premer-Mïnïstr K.Mäsimovtıñ ötken alqa mäjilisinde berilgen tapsırmasımen qolğa alınğan «2009-2011 jıldarğa arnalğan Qazaqstandağı mädenïet pen öner» memlekettik bağdarlamasın jasaw jumısı ayaqtalwda. Bağdarlamada biz aymaqtardağı jumıstardı köterwde birqatar praktïkalıq şaralardı eskerdik.
BESİNŞİDEN, mädenïet salasın damıtw.
Elimizdiñ bäsekege qabilettilik deñgeyin anıqtaytın talaptardıñ biri - ulttıq mädenïettiñ damwı jäne onıñ jahandanw procesindegi özgeristerge dayındığı bolıp tabıladı. Al eñ bastısı jahandanw jağdayında qoğamdıq jäne mädenï qundılıqtarımızdı saqtay bilw. Atalğan talaptarğa jetw maqsatında mïnïstrlik tarapınan mädenïet salasın damıtwda ülken jumıstar atqarıldı.
Ötken jılı bizdiñ tarapımızdan respwblïkalıq jäne xalıqaralıq deñgeyde 220 ülken is-şaralar ötkizildi.
Bıltır biz alğaş ret qoğamdıq mañızı bar körkem şığarmalardı jasawğa dramatwrgter men kompozïtorlar arasında jäne balalar men jasöspirimderge arnalğan ädebï-tanımdıq şığarmalar sayıstarın ötkizdik. Aymaqtardağı öner jäne mädenïet mekemelerindegi jumıstardıñ jağımdı tendencïyasın atap ötwge boladı. Qızılorda, Şığıs Qazaqstan jäne Oñtüstik Qazaqstan oblıstarınan basqa barlıq aymaqtarda 2006-2008 jäne 2007-2009 jıldarğa arnalğan mädenïetti damıtw salalıq bağdarlamaları qabıldandı. Munda tek qana ötkizilgen is-şaralardıñ ünemi öswin ğana emes, sonımen qatar ïnfraqurılımdıñ da damwın aytwğa boladı. Mäselen, 2007 jılı mädenïet mekemeleriniñ jelisi 119 birlikke ulğaytıldı.
Tarïxï-mädenï muranı qorğaw salasında 9 tarïxï jäne mädenï mañızdı eskertkişterdi qayta jöndew jumıstarı ayaqtaldı. Bügin elimizde 64 teatr jäne koncerttik uyımı, 161 mwzey, 3763 kitapxana, 58 kïnoteatr, 36 tarïxï-mädenï qorıq, 2320 mädenï-demalıs ornı jumıs isteydi.
Ejelgi Qazaqstannıñ 32 oba, qalaşıq, mazarattar, qasïetti jerlerine tereñdetilgen arxeologïyalıq zerttewler jürgizildi.
Äkimdikter men ükimettik emes uyımdarmen birlese otırıp bizdiñ qorğandarımızdağı orın alıp otırğan jağdaydı jaqsartwdıñ jalpıulttıq jobası bastaldı. Orta Azïya köşpeli xalqınıñ jäne qazaq xalqınıñ rwxanï jäne materïaldıq mädenïetine, tarïxına baylanıstı qoldanbalı ğılımï zerttewler jürgizildi.
Mïnïstrlikte mädenïet obektilerin qayta jasaqtaw men qurılısın qarjılandırw qarqını jıl sayın ösip keledi. Mısalı 2006 jılğı byudjette osı bağıtta 2 mlrd. 882 mln. teñge qarastırılsa, 2007 jılı 11 mlrd. 334 mln. teñge, al 2008 jılğa bölingen qarajat 19 mlrd. teñgege jwıq qarajattı quraydı.
ALTINŞIDAN, memlekettik aqparattıq tapsırıstı ornalastırw,
Biz aşıq qoğam qalıptastırwdamız, sondıqtan, soñğı jıldarda şeteldik mädenï jäne aqparattıq ıqpaldıñ öswi jağdayında ömir sürwdemiz. Osığan oray Mïnïstrliktiñ ötken jılğı strategïyalıq bağıttarınıñ biri qazaqstandıq aqparattıq keñistiktiñ bäsekege qabilettiligin arttırw boldı. Elbasınıñ tïisti jarlığınıñ 2006 jılı qabıldanğanı özderiñizge belgili.
Memlekettik aqparattıq tapsırıstı jüzege asırw üşin byudjetten 12 mlrd. teñge bölindi, bul 2006 jılmen salıstırğanda törtten bir esege joğarı. Jalpı alğanda memlekettik aqparattıq tapsırıstı jüzege asırwğa 80-nen astam buqaralıq aqparat quraldarı qatıstı. Bul 2006 jıldıñ körsetkişinen 15 payız joğarı. Memlekettik tapsırıspen 168 bağıt qamtıldı, bul aldıñğı jılğı körsetkişterden 26 payızğa joğarı.
Müddeli memlekettik organdarmen 60-tan astam bağıt boyınşa keñ awqımda aqparattıq nawqan jüzege asırıldı.
JETİNŞİDEN, spwtnïktik ïnfraqurılımdı jañğırtw
Elimizdiñ bäsekege qabilettiliginiñ mañızdı körsetkişteriniñ biri telekommwnïkacïya salasındağı ïnvestïcïya jäne memlekettik qoldaw bolıp tabıladı. Mïnïstrlik atalğan salanı qoldaw jäne odan äri jetildirw jöninde awqımdı jumıstar jürgizdi.
Mïnïstrliktiñ tikeley qatıswımen tele- radïo xabarların taratw salasında, atap aytqanda, «Qazteleradïo», «Katelko» akcïonerlik qoğamdarı sïyaqtı strategïyalıq mañızdı swbektilerde memleket müddesin qamtamasız etw boyınşa birqatar şaralar qabıldandı.
Tele-radïo xabarların taratw ïnfraqurılımı obektilerin zañnamalıq deñgeyde strategïyalıq obektiler retinde bekitw jöninde jumıstar bastaldı, bul osı saladağı memlekettik fwnkcïyalardı barınşa nığaytw men olardı tïisti tizimge qosw üşin zañnamalıq ölşem bolıp tabıladı.
«Kazsat» jäne «Intelsat» spwtnïkterinde jalğa alınğan sıyımdılıq oñtaylandırıldı, bul transponderlerdi jaldaw üşin qajetti byudjettik qarajattıñ naqtı kölemin anıqtawğa mümkindik berdi. Qazir memlekette osı qurılımdardı jañğırtwdıñ naqtı josparı bar. «Qazteleradïonıñ», «Xabardıñ», «Qazaqstan» teleradïokompanïyasınıñ damwına bïıl qosalqı qarjı bölindi.
SEGİZİNŞİDEN, ükimetttik emes uyımdarmen özara is-qïmıldı nığaytw
«Üşinşi sektormen» ıntımaqtastıq jönindegi iri şaranıñ biri Qazaqstannıñ Azamattıq Alyansımen birlese otırıp ötkizgen İİİ Azamattıq forwmı boldı.
Forwm nätïjesi bïlik pen ükimettik emes sektordıñ özara is-qïmılınıñ tïimdi formalarınıñ biri memlekettik älewmettik tapsırıs ekenin körsetti. Atalğan mexanïzm ükimettik emes uyımdarğa äsirese älewmettik salada qızmettiñ balamalı provayderi bolwğa mümkindik beredi.
Jalpı, ötken jılı memlekettik älewmettik tapsırıstı iske asırwğa bölingen qarajat kölemi 300 mln. teñgeden astı, bul 2006 jılmen salıstırğanda 50 payızğa joğarı. Al bïılğı jılı osı qarajat kölemi 709 mln. teñgeni qurap otır.
Qurmetti Kärim Qajımqanulı! Sizdiñ nazarıñızdı mınağan awdarğım keledi, älewmettik bağıttağı 9 mïnïstrliktiñ tek üşewinde ğana ötken jılı ükimettik emes uyımdar jobaların qarjılandırwğa qarajat bölingen. 2008 jılı memlekettik älewmettik tapsırıstı ornalastırw tek 2 mïnïstrlikte, Mädenïet jäne aqparat, Bilim jäne ğılım mïnïstrlikterinde qarastırılğan.
TOĞIZINŞIDAN, tilderdi damıtw salası
2007 jılı Tilderdi qoldanw men damıtwdıñ memlekettik bağdarlamasına «Tilderdiñ üştuğırlığı» mädenï jobasın iske asırwğa baylanıstı özgerister men tolıqtırwlar engizildi. Onı iske asırwğa baylanıstı İs-şaralar josparı äzirlendi. Memlekettik organdarda is qağazdarın memlekettik tilge kezeñ-kezeñimen köşirw kestesi naqtılandı.
Qazirgi waqıtta respwblïkanıñ 10 aymağında, 2 respwblïkalıq mañızı bar qalada, 22 ortalıq memlekettik organdarda is qağazdarı memlekettik tilge köşirilgen.
Ölşemi joqtı basqarwğa bolmaytındığı belgili. Sondıqtan biz til bilimi jöninde naqtı talap qoyuğa mümkindik beretin qazaq TOEFL-ın dayındawdı bastadıq. Memlekettik tildi oqıtw jäne is qağazdar jüyesine engizw boyınşa 2006 jılı - 5, al 2007 jılı - 12 kompyuterlik bağdarlamalar äzirlendi.
Ötken jılı tilderdi oqıtw ïnfraqurılımın jañğırtw jäne nığaytw jöninde jumıstar jalğastırıldı. Büginde til oqıtw ortalıqtarınıñ sanı 26-ğa jetti. Elimizde 1 respwblïkalıq, 15 oblıstıq jäne 10-nan asa awdandıq til ortalıqtarı jumıs isteydi.
Ulttıq-mädenï birlestikterdiñ jeksenbilik mektepteri janında memlekettik tildi üyretw kwrstarı aymaqtardıñ barlığında derlik uyımdastırılğan.
Memlekettik tildi nasïxattaw jöninde is-şaralar jürgizilwde. Tele-radïoarnalarda arnayı qazaq tiliniñ tele-radïosabaqtarı uyımdastırılğan, semïnar, «döñgelek üstelder», kitap körmeleri ötkizilwde. (slaydta körsetilgen). 2007 jılı «Orısşa-qazaqşa sözdik», «Qazaq tiliniñ sïnonïmder sözdigi», «Qazaq tiliniñ dïalektologïyalıq sözdigi», «Qazaq tiliniñ salıstırmalı sözdigi» jäne basqaları şığarıldı. Barlıq şığarılğan önimder oqw orındarınıñ kitapxanalarına, byudjettik uyımdar men memlekettik organdarğa taratıladı.
***
Mïnïstrliktiñ 2007 jılğı jumısınıñ negizgi qorıtındıları osınday. Jumıstıñ negizgi bağıttarı boyınşa tolıq esep Mïnïstrliktiñ www.sana.gov.kz. veb-saytına ornalastırılğan.
Degenmen, atqarılıp jatqan istiñ tek utımdı tustarın ğana aytıp, problemalarğa toqtalmay ketw durıs bolmas.
Eñ aldımen, biz älemdik ekonomïkada bolmasın, mädenïette bolmasın şekaralardıñ joğalwı jağdayında aldıñğı qatarğa ulttıq mädenï birtektilikti saqtap qalw mäselesiniñ şığatının tüsingenimiz läzim.
Bul degenimiz jahandanw jağdayında mädenïet ulttıq birtektiliktiñ mañızdı tuğırı boladı degen söz.
Qoğamdıq murattardıñ generatorı bolıp tabılatın mädenïet azamattardıñ rwxanï älemin quraydı jäne qoğamnıñ ädettegi qundılıqtarın qorğaydı. Äl-Farabï aytqanday, «Adamğa eñ äweli tärbïe kerek, tärbïesiz berilgen bilim adamzatqa apat äkelwi mümkin». Dey turğanımen, özindik erekşeligin saqtay otırıp, bizdiñ jaña mädenïetimiz biz umtılğan azamattıq, aqparattıq jäne joğarı texnologïyalıq qoğamnıñ eñ joğarğı standarttarına jawap berwi kerek.
Bul jerden mädenïettiñ qoğamdıq sana «ïnnovacïyalılığınıñ» qaynar közi retindegi röli şığadı. YAğnï, jaña mädenïet, jaña qoğamdıq sana jalpıulttıq nısanağa bağıttalğan Qazaqstannıñ ekonomïkalıq serpininiñ kepili.
Biz mädenïetimizdiñ atqarar rölin jaña, joğarı deñgeyge kötere bilwimiz qajet. Onıñ tübinde mädenïetti qoğamnıñ rwxanï birleswiniñ küşi, eldiñ şığarmaşılıq jäne ïntellektwaldıq qarımınıñ şartı dep tüsinw jatır. Osı turğıdan alsaq, mädenïet – eldiñ nätïjeli damwınıñ, onıñ älemdik pikirde salmaqtı bolwınıñ bastı kepili.
Osını tüsine bilwimiz jäne ärbir qazaqstandıqqa jetkize bilwimiz, meniñ oyımşa, memlekettiñ damwına, eldiñ örkendewine qosqan bastı ülesimiz. Abay aytqanday, «Biz ğılımdı satıp mal izdemek emespiz. Mal birlän ğılım käsip qılmaqpız. Öner - özi de mal, önerdi üyrenwdiñ özi de ïgilik»
Elbasımızdıñ bäsekege qabilettilik mädenïetin qalıptastırw jönindegi tapsırmasın orındaw isteri azamattıq qoğam, Qazaqstandağı barlıq tilderde söyleytin aqparattıq-komwnïkatïvtik orta jäne mıqtı mädenïet tarapınan qoldaw tabwı tïis.
***
Sonımen qatar, däyekti şeşimdi talap etetin birqatar mäselelerdiñ de barlığı tolğandıradı. Olar:
1. Salanıñ bäsekelestikke qabilettiligi tömen jäne körsetip jatqan qızmetteri älemdik sapa standarttarına säykes emes;
2. Ïnfraqurılımnıñ texnologïyalıq deñgeyiniñ artta qalwı jäne damımağandığı äli de saqtalıp tur;
3. Monopolïzacïya jäne osınıñ saldarınan tïimdiliktiñ tömendigi;
4. Narıqtıq jäne qoğamdıq rettew ïnstïtwttarınıñ damımawı;
5. Salalıq narıq mölşeriniñ azdığı;
Sonımen qatar, aymaqtarda salanı qarjılandırwdıñ tömendigi de özekti mäsele. Şığarmaşılıq qızmetkerdiñ älewmettik märtebesiniñ naqtılanbawı jäne tölemaqınıñ tömendigi mädenïet qızmetkerleriniñ därejesiniñ öswine jäne kadrlardıñ jergilikti jerde ornıqtı qızmet atqarwına keri ıqpal etip otır.
Sondıqtan eñ aldımen bizge mädenïet salası qızmetkerleriniñ orta jalaqısın kezeñ-kezeñimen ösirw bağdarlaması qajet. Bügingi tañda bul körsetkiş densawlıq jäne bilim berw salalarımen salıstırğanda 15-20 payızğa tömen.
Ekinşiden, mädenïet qızmetkerleriniñ turğın üymen qamtamasız etilw problemasın şeşw qajet. Mısalı, Astana qalasınıñ özinde Mïnïstrlik qurılımdarınıñ 1458 qızmetkeriniñ 754-inde baspana joq. Bul jalpı qızmetkerlerdiñ 50 payızı. Atalğan mäseleni därmensiz merdigerlerden ayaqtalmağan qurılıs obektilerin satıp alıp ayaqtaw nemese respwblïkalıq byudjetten mädenïet qızmetkerlerine arnalğan turğın üy keşenin salwğa qarjı bölw arqılı şeşwge boladı. Sonımen qatar, üy salwğa jer telimin bölw jäne qurılıs turğın üy kooperatïvin qurw da nätïjeli bolmaq.
Oblıstıq jäne Almatı qalası äkimderi de turğın üy bölwdiñ atalğan mexanïzmin qoldanısqa engizwine boladı.
***
Atalğan mäselelerdi eskere otırıp, biz Mïnïstrliktiñ 2008 jılğa arnalğan jumıs josparın äzirlep, jumısımızdıñ negizgi bağıttarın ayqındap aldıq.
BİRİNŞİ, bul strategïyalıq josparlaw.
Qazirgi tañda bizdiñ aldımızda 2009-2011 jıldarğa arnalğan ulttıq mädenï jäne medïa-alañınıñ bäsekelestikke qabilettiligin damıtw isteriniñ Strategïyalıq josparın äzirlew qajettigi tur.
Bizdiñ mïssïyamız - älem memleketteriniñ standarttarına say, ğalamdıq mädenï-aqparattıq keñistikpen bite qaynasqan, qazirgi zamanğı jalpıulttıq mädenï-aqparattıq ortanı qurw.
Bul jağdayda, mädenïet jäne aqparat salasındağı bügingi tañdağı basqarw jüyesin nätïjege beyimdelgen byudjettik josparlaw jüyesine qayta qalıptastırw qajet. Onıñ eñ bastı mindetteri men basımdıqtarı negizgi maqsattı körsetkişter twralı Memorandwm jobasında jäne Mädenïet jäne aqparat mïnïstrliginiñ Strategïyalıq josparında ayqındalğan.
Bügingi tañda biz kelesi salalarğa arnalğan 27 ïndïkatordı anıqtadıq Olar: mädenïette (13 körsetkiş), aqparat, murağat jäne qujattamada (5 körsetkiş), til sayasatında (5 körsetkiş), qoğamdıq kelisim jäne azamattıq qoğamnıñ damwı sektorında (4 körsetkiş). Bular, tañğı sekcïyalarda sizderge aytılğan, aymaqtardıñ, şığarmaşılıq uyımdardıñ, ÜEU pikirin eskere, memlekettiñ ekonomïkalıq mümkindigin ekşey otırıp anıqtalwı tïis körsetkişter.
Bizdiñ oyımızşa, tikeley pikir almasw memleket sayasatınıñ tüpkilikti nätïjelerin durıs anıqtawğa, olağa jetwdiñ oñtaylı jolın qarastırwğa septesedi. Bul tusta bizge awıldağı mäselelerdiñ de jüyeli şeşilwine qol jetkizw mañızdı.
EKİNŞİ BAĞIT – byudjettik josparlaw jüyesin jetildirw, nätïjege bağıttalğan byudjet qağïdatın engizw (BOR).
Bügingi künde eki mıñ on birinşi jılğa deyin Mïnïstrliktiñ qarjı sayasatınıñ eki scenarïyiniñ eseptelgendigin aytqım keledi.
- jalpıulttıq önimniñ 7%-ğa ösw scenarïine negizdelgen bazalıq scenarïy. Bul jağdayda bizdiñ salamızğa arnalğan byudjettik qarjınıñ kölemi 2007 jılmen salıstırğanda eki esege ösedi;
- jalpıulttıq önimniñ 9%- ğa öswine negizdelgen optïmïstik strategïya. Bul biz üşin tïimdi, öytkeni, mejelengen nätïjelerge jetw üşin 2007 jılğıdan 3,3 ese köp qarajat qajet boladı.
Bul qağïdat «memleket-mecenat» ülgisinen «memleket-ïnvestor» ülgisine ötwin iske asırwğa mümkindik beredi. Memlekettiñ negizgi küş-jigeri salalardıñ ıqtïmaldılığın qoldanwdıñ tïimdiligin köterw men jañğırtwğa bağıttalwı kerek.
Ïnvestïcïya mädenïet salasında atalğan salanı damıtıp qana qoymaydı, sonımen qatar ol onıñ kirisin köteredi jäne qajetti adamï kapïtaldıñ öswin qamtamasız etedi.
Tağı da qaytalaymın. Byudjettik josparlawğa biz qatañ şektewler qoyu arqılı basqarw jüyesinen tüpkilikti nätïjege negizdelgen qarjılandırw jüyesine köşwimiz qajet. Memlekettik, salalıq, aymaqtıq jäne byudjettik bağdarlamalar naqtı maqsattar men ïndïkatorlarğa jüginwi tïis.
Biz «eldiñ strategïyalıq damw maqsattarı – memlekettik organdardıñ maqsattarı - naqtı maqsattar – ïndïkatorlar – qajetti byudjettik reswrstar» logïkalıq vertïkalin qura bilwimiz kerek.
Bul bizdiñ körsetilip otırğan qızmet boyınşa jawapkerşiligimizdi arttıradı.
ÜŞİNŞİ, memlekettik satıp alwdıñ ayqındığın qamtamasız etw.
Bizdiñ mïnïstrlik tarapınan eki mıñ üşinşi jıldan bastap memlekettik älewmettik tapsırıstıñ qarjılandırw kölemi alpıs altı ret ülkeydi. Sonımen qatar konkwrstar ayasındağı is-şaralar barlıq tïisti tulğalar men uyımdar üşin aşıq türde ötkizilip keledi. Biz konkwrstıñ aqparattıq qoldawmen ötkizilwine ülken män beremiz.
Konkwrstıñ aşıqtığı men ayqındılığı quramında xalıqaralıq uyımdardıñ ökilderi, ükimettik emes uyımdardıñ belgili jetekşileri bar eksperttik komïssïyanıñ jumısımen qamtamasız etiledi.
Bizge aldağı waqıtta da aşıq konkwrstardıñ ayqındılığın qamtamasız etetin ekspertterdi köp mölşerde tartwdı, ötetin konkwrstar men olardıñ qorıtındıları twralı aqparattardı mïnïstrlik saytında ornalastırwdı jalğastırw qajet.
Bul bağıttağı oñ nätïjeler ükimet isiniñ ayqındığınıñ deñgeyin köterwge ıqpal etedi. Ol, öz kezeginde, bäsekelestikke qabilettilik reytïngine äser beredi.
Aşıqtıq pen ayqındıqtıñ bul täjirïbesin biz memlekettik satıp alwdıñ barlıq jüyesine taratamız. Mïnïstrliktiñ saytında 2008 jılğa memlekettik satıp alw boyınşa konkwrstar ötkizwdiñ kestesi ornalastırılğan.
TÖRTİNŞİ, sıbaylas jemqorlıqpen küres.
2007 jılı işki awdït jäne byudjet qarajatınıñ jumsalwınıñ nätïjeliligin, qarjılıq tärtipti jäne vedomstvolıq bağınıştağı qurılımdar basşılarınıñ öz qızmetterin tïisti deñgeyde atqarwın qadağalaw küşeytildi. Ötken jılı qızmettik işki awdït tekserisiniñ nätïjesinde Mïnïstrliktiñ toğız obektisinde jalpı soması jetpis tört bütin onnan üş mïllïon teñgege burmalawşılıqtar anıqtaldı. Qızmettik mindetterdi burmalawşılıq faktileri birqatar respwblïkalıq memlekettik qazınalıq käsiporındarda kadrlıq özgeristerge äkelip soqtı.
Mısalı, «Äziret Sultan» käsipornında qayırımdılıq jïnaw jüyesi reformalandı. Qayırımdılıq jäşikterine mör qoyıla bastadı, al jïnaq pen qarajattı qabıldaw arnayı komïssïya arqılı jüzege asırıla bastadı. Nätïjesinde 2007 jılı jïnalğan qarajat soması toğız ret östi (tört mïllïonnan otız jeti mïllïon teñgege). Al munıñ bäri tek qana qarapayım tärtipti küşeytkendiktiñ arqasında bolıp otır!
Ağımdağı jılı vedomstvolıq bağınıstı uyımdardağı satıp alw twralı qoldanıstağı zañnamalarğa baqılawdı küşeytw kerek jäne byudjet qarajatın maqsatsız, tïimsiz qoldanwda qarjı qızmetterine jäne olardıñ basşılarına degen jawapkerşilikti arttırw qajet.
Atap ötkim keletini, mädenïet salasındağı jemqor basşılarğa qatıstı ımırasız sayasatımız olardıñ ärtürli joldarmen jasap otırğan qısımdarına qaramastan özgermeydi.
Odan basqa büginderi biz vedomstvolıq bağınıstı qurılımdarda basqarwdıñ tïimdiligin köterwge bağıttalğan reformalardı jürgizwdi qarastırıp jatırmız.
Birinşiden, qazirgi kezde mïnïstrlik Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ükimetine «Äziret Sultan» memlekettik tarïxï-mädenï qorıq murajayı» şarwaşılıq nısanındağı memlekettik mekemesin respwblïkalıq memlekettik käsiporınğa awıstırw jolımen özgerte otırıp, tarïxï-mädenï mura obektilerin damıtw men jañğırtw üşin qajetti uyımdastırw-quqıqtıq jağdaylar jasaw maqsatında usınıstar dayındawda. Murajayda qomaqtı kölemde qayırımdılıq qarjısı tüswde. Onı murajaydıñ damwına jumsaw qajet.
Mïnïstrliktiñ munday jağdayda ïkemdi jüye qabıldawı byudjettik jüktemeni azaytwğa jäne memleket kirisine tüsetin tölemderdi arttırwğa septigin tïgizedi.
Ekinşiden, mïnïstrlikke xalıqaralıq «Ewrazïya» kïnofestïvalin ötkizw mäselesin zerdelew kerek. 90-şı jıldardıñ ortasında dünïege kelgen bul festïval qazirgi tañda tanımal, tabıstı bolğanına qaramastan, küni büginge deyin onı dayındaw men ötkizwdiñ naqtı jüyesi qalıptaspağan. Jılda onı ötkizw üşin jañadan dïrekcïya aşılıp jatadı. Al şeteldik täjirïbege süyensek, mıqtı kïnofestïvalder turaqtı jumıs atqaratın öz dïrekcïyasına ïe. Turaqtı dïrekcïya kïnofestïval jumısınıñ jüyeliligin, bölingen qarjınıñ ısırap bolmawın qamtamasız etedi, jawapkerşilik artadı.
Üşinşiden, mïnïstrlikke elimizdiñ rwxanï jädigerlerin zerttew, saqtaw mäselesinde basqarwdı jetildirwdi qarastırğan abzal.
Büginderi ğılımï-jobalaw qujattarın dayındawda, restavracïyalıq jumıstardı uyımdastırwda jiberilip otırğan olqılıqtar orın alıp otır. Ğılımï-jobalıq qujattardı saqtaw men jïnaqtaw boyınşa arnayı ortalıqtıñ joqtığı jöndew, qalpına keltirw isteriniñ, jalpı jobalardıñ sapasızdığına äkelip soğıp otır.
Bul suraqtı zerdelep, jädigerlerdi qalpına keltirw men jöndew boyınşa ğılımï-zerttew jäne jobalaw isterin ğılımï-texnïkalıq baqılaw jäne jürgizw jüyesin jetildirw twralı usınıs dayındaw qajet.
Jawaptı xatşığa jäne vïce-mïnïstrge osı suraqtardı qarastırıp, kelisilgen şeşimge kelwdi tapsıramın.
BESİNŞİ, öñirlik sayasat.
Biz özimizben mädenïet jäne aqparat salasınıñ damw mäseleleri boyınşa jumıs isteytin öñirlik qurılımdardıñ jumısın aqparattıq- taldaw jäne metodïkalıq turğıdan qamtamasız etwdi küşeytwdi josparlap otırmız.
Mïnïstrlik pen onıñ bağınıştı mekemeleriniñ, ortalıq jäne jergilikti atqarwşı organdardıñ jumısın reytïngin bağalaw men metodologïyalıq turğıdan qamtamasız etw qajet.
Biz qazirgi tañda turğındardıñ naqtı mölşerine arnalğan mädenï ïnfraqurılımdardıñ mïnïmaldı normatïvterin anıqtaw jumısın bastap ta kettik.
Bul twralı arnayı buyrıq şığarılıp, usınıs retinde barlıq öñirlerge jöneltildi. Budan keyin osı jumıs jalğasın tabarı sözsiz.
Naqtı aytsaq, aqparat, mädenïet, til jäne qoğamdıq kelisim salalarındağı memlekettik organdardıñ jumısınıñ nätïjeliliginiñ ölşemderin anıqtaw qajet. Älemdik täjirïbe osınday joldıñ tïimdiligin körsetip otır.
ALTINŞI, taldaw jumıstarı.
Taldaw bağıtındağı jumıstar tolıqtay qayta qaralwğa tïis. Bizge mindetti türde «aldın-ala taldawğa» köşw kerek. Öytkeni, saladağı jağdaylardıñ damwın modeldeytin jäne kürdeli mäselelerdiñ twındawına jol bermewdiñ aldın alwdı közdewge bağıttalğan şaralar qabıldawğa mümkindik beretin taldaw – zaman talabı.
Taldaw qurılımı qoldanbalı jäne texnologïyalıq şeşimder qabıldaw üşin boljamdar men scenarïylerdi berwi kerek.Osı maqsatta biz arnayı strategïyalıq josparlaw jäne taldaw departamentin qurdıq.
JETİNŞİ, xalıqaralıq ıntımaqtastıq.
Bügingi künde xalıqaralıq ıntımaqtastıq salasındağı qızmettiñ damwına barlıq jağdaydıñ jasalğanın atap aytw kerek. Osığan baylanıstı basımdıq bağıttağı keşendi jumıstardı qolğa alw kerek. Bul aldımen TMD, ïslam jäne damwşı eldermen ıntımaqtastıqtı, jetekşi xalıqaralıq uyımdarmen jumıs istewdi közdeydi.
Jekelep aytsaq, Qazaqstan gwmanïtarlıq salada üylestirwşi bolıp tabılatın AÖİSŞK-pen öñirdegi mädenïet pen aqparat salasındağı elimizdiñ sayasatınıñ jemisti bolwı üşin jumıstı küşeyte tüswge tïistimiz.
SEGİZİNŞİ, uyımdastırw jumıstarı.
Mïnïstrliktiñ uyımdastırwşılıq qızmetin ornıqtırw üşin bizde qatarınan üşinşi jıl Jelilik grafïk jasalınwda. Onda jumıstı är jartıjıldıqqa arnap künbe-kün josparlaw ädisi qoldanılğan.
Dey turğanmen, bizge kündelikti jumıstarmen qosa ötken jılı ükimet otırısında qoldaw tapqan serpindi jobalardı da den qoyıp, iske asırw kerek.
Odan basqa, jïnalğan täjirïbeni eskere otırıp, mädenïet pen aqparat salasın jalpı damıtwğa bağıttalğan birqatar jaña bastamalar kötermekşimiz.
1. Sandıq tele jäne radïoxabar taratwğa köşw. Xabar taratwdıñ texnïkalıq ïnfraqurılımı sandıq texnologïyalarğa köşwge dayın. Texnologïyalıq jabdıqtar qatarı awıstırılatın boladı. Bul teledïdar sïgnalın joldawşı jerseriktik jüyeler men jer üsti beriletin teledïdar jabdıqtarı. Atalğan jobanı iske asırw memlekettik operatordı qurwdı közdep, älewmettik paketti tasımaldawğa jäne sandıq telekommwnïkacïyanıñ jeke rınokta qalıptaswına mümkindik beredi. Sandıq xabar taratwdıñ artıqşılığı onıñ joğarı sapalı beynelew, dıbıstalw men köpbağdarlamalıq qasïetine ïe ekendiginde.
2. Jahandıq aqparat jelisiniñ ulttıq böliginiñ kontentin damıtw jäne jaña iri web-portaldar qurw. Ïnternet elimizdiñ bäsekelestikke qabilettiligin arttırwdıñ strategïyalıq şartına aynalıp otır. Ïnternet-reswrstıñ qwatın paydalanw mädenï qundılıqtarğa azamattar tarapınan swsındaw mümkindigin keñeytwge jol saladı. Osığan baylanıstı «Ulttıq mura» elektrondı memlekettik qorı jäne «Qazaqstannıñ kitapxanası» aqparattıq-tanımdıq veb-portalı sïyaqtı strategïyalıq jobalardı iske asırw bastaldı. Osı arqılı biz mädenï muranı elektrondıq nısanğa aynaldırıp, onıñ saqtalwın qamtamasız etip qana qoymay, elimizdiñ alıs awdandarındağı turğındardıñ mädenï qundılıqtarğa jetwin birşama jeñildetemiz.
Belgilengen mindettermen tığız baylanısta Ïnternet jelisiniñ qazaqstandıq segmenttik kontentin damıtw boyınşa jumıstardı jürgizw qajettiligi tur.
3. «Qazaqstan» memlekettik teleradïokorporacïyası bazasında Jahandıq mwltïsegmenttik aqparattıq-taratw jelisin qurw.
Mïnïstrlik «Qazaqstan» TRK-men birlesip, Astanadağı onı bazasında jaña texnologïyalı medïa-ortalıq jasawdı bastadı. Bul osınday jalpıulttıq jäne xalıqaralıq teleköpir, «tikeley efïr» sïyaqtı arnayı jobalardı jaña deñgeyde jüzege asırwğa mümkindik beredi. Munday teledïdardıñ ädeete joğarı reytïngke jeteleytin türli tok-şow, oyın-sawıq, ïnteraktïvtik jäne jañalıqtar bağdarlamaların ötkizwge de köp mümkindikter aşadı.
Sonımen qatar bul Ortalıq Azïyadağı jaña formattağı jalğız ğana medïa-ortalıq boladı. Onıñ negizgi bastı bağıtınıñ biri teletranslyacïyalar men täwelsiz jeke kompanïyalardıñ stwdïyalıq orındarına qızmet körstw boladı. Atalğan jobanıñ negizi retinde Resey Federacïyasındağı ostankïnolıq telekompanïya men Reyters, VVS, Vestï-Rossïya iri älemdik aqparattıq agenttikteriniñ jumıs täjirïbesi alındı.
4. Qurılısı qazirgi zamanğı sapa standarttarına say keletin jaña eren zamanawï kïno öndirwşi baza salw. Bul jobanı iske asırw üşin barlıq nısandağı, yağnï serïaldardı, ğılımï-köpşilik, tarïxï, derekti jäne t.b. fïlmderdi öndirwge qajetti keşen qurıladı. Munday qazaqstandıq kïno fabrïkası üşin öziniñ qalıptasqan dästüri men jetkilikti abıroyı bar «Qazaqfïlm» kïnostwdïyası negizgi baza bola aladı. Qazirgi kezde munday iri kïnoöndirwşi ortalıq Ündistanda (Bollïvwd) bar. Sol sïyaqtı Qıtay kïnoïndwstrïyası da belsendi damıp keledi. Al Ortalıq Azïyada kïno öndirisi jetkilikti damımağan. Sondıqtan osı jobanı iske asırğan jağdayda Qazaqstan osı kemşiligimizdi joyıp, bolaşaqta atalğan geomädenï aymaqta otandıq kïnomatografïyanı damıtwda alğa şığa alamız dep bilemiz.
5. «Tildiñ üştuğırlığı» mädenï jobası. Jobanıñ negizgi maqsatı – keminde üş tildi – qazaq, orıs, ağılşın tilderin xalıqtıñ erkin ïgerwi men qoldanwı üşin uyımdastırwşılıq-texnïkalıq jağdaylar jasaw. Respwblïkada qazaq tili men basqa da tilderdi damıtwdağı mindetterdi tabıstı şeşw, sonday-aq, osı jobanı tereñ äri tübegeyli zerdelewdi qajet etedi. Tilderdiñ qoldanılwınıñ araqatınasına ğılımï negizdelgen monïtorïng jasaw, olardıñ qoğamdıq, jeke adamdar arasındağı qajettiligin naqtı bağalaw qajet.
Osığan baylanıstı eldegi tildik jağdaylardı qazaqstandıqtardıñ öz pikiri negizinde zerttew, xalıqaralıq täjirïbeni zerdelew men engizw qazaqstandıq birtektilikti nığaytwğa jağday jasaydı. Tildik bilim deñgeyiniñ arttırılwı Lozanna qalasındağı xalıqaralıq menedjment ïnstïtwtınıñ bäsekege qabilettilik reytïngi qağïdattarınıñ biri retinde Qazaqstannıñ da bäsekege qabiletti elw eldiñ qatarına kirwge bağıttalğan qadamı bolıp tabıladı.
6. Älemniñ zïyatkerlik ortalıqtarı qağïdatı boyınşa Qazaqstannıñ birıñğay aqparattıq kitapxana jüyesin qurw. Atalğan joba xalıqqa aqparattıq-kitapxanalıq qızmet körsetw salasına jaña aqparattıq texnologïyalar men jaña xalıqaralıq standarttı endirwge bağıttalğan. Bügingi tañda eldegi kitapxana qorın sandıq formatqa awıstırw ortalıqtarın qurw boyınşa jumıstar jürgizilwde. Atalğan jobanı jüzege asırw ayasında sandıq formatqa awıstırw üşin kitaptardı, ğılımï eñbekterdi, dïssertacïyalıq jumıstardıñ jäne basqa da materïaldardıñ köşirmelerin jïnaqtaw boyınşa jüyeli jumıstardı jüzege asırw közdelwde.
Endigi kezekte sandıq formattağı kitapxana qorı ornalastırılatın biriñğay server qurw qajet. Bul joba şalğay ornalasqan öñirlerdi kompyuterlendirwge jäne Ïnternetti paydalanwşılardıñ sanınıñ artwına ıqpal etip qana qoymaydı, sonımen birge qajetti kitap mätinin üyde otırıp-aq alwğa mümkindik twdıradı.
7. Ükimettik emes uyımdardı damıtwdıñ Ulttıq aqparattıq-reswrstıq ortalığın qurw.
Bul ortalıq eldiñ «üşinşi sektordı» birıñğay tarmaqtalğan reswrstıq bazamen qamtamasız etedi, ïdeyalar men azamattıq bastamalardıñ özindik «şoğırlandırwşısı» boladı. Sonımen birge ortalıq qoğamdıq birlestikterge uyımdastırwşılıq jäne quqıqtıq kömek körsete aladı, xalıqaralıq qorlarmen tïimdi aqparat almaswdı jäne özara äreketterin durıs jolğa qoyadı.
Osılayşa, alğa qoyğan strategïyalıq mindetterdi jüzege asıra otırıp, Qazaqstan Ortalıq jäne Şığıs Azïyadağı negizgi aqparattıq jäne mädenïettanwşılıq ortalıqqa, al Mädenïet jäne aqparat mïnïstrligi strategïyalıq reswrsqa jäne Elbası alğa qoyğan strategïyalıq mindetterge qol jetkizwdi qamtamasız etw quralına aynalwı tïis.
Qurmetti äriptester!
Bizdiñ negizgi mindetimiz – Elbası men Premer-Mïnïstrdiñ bizge artıp otırğan senimin aqtaw bolıp tabıladı. Salanıñ adamdıq jäne käsibï älewetiniñ osı ülken senimdi aqtawdıñ bastı şartı bolıp tabılatındığın bärimiz jaqsı tüsinemiz.
Sizder, şığarmaşılıq zïyalı qawım ökilderi, joğarı käsibï mamandar, ulttıq mädenïettiñ köşbasşıları, bizdiñ memlekettiligimiz qalıptasa bastağan qïın tusta eldiñ mädenï baylığın saqtap qala aldıñızdar. Biz barlıq sala boyınşa qïın da awır waqıttı bastan ötkerip qana qoymay, Mädenïetti köterwge, onıñ qarqındı damwına ıqpal ettik.
Osı orayda ärqaysıñızğa ärbir eñbek künderiñiz üşin raxmet aytqım jäne Sizderge şığarmaşılıqtıñ şıñına, käsibï tabıstarğa jete berwleriñizge tilektes ekendigimdi bildirgim kelip otır. Men Sizderge, eldiñ mädenï zïyalı qawımına senemin.
Qızmetteriñizge tabıs tileymin!
