Qazaqstan men Ewropalıq Odaq arasındağı dïplomatïyalıq qatınastıñ 15 jıldığı - M.Täjïnniñ «New Europe» aptalığında jarïyalanğan maqalası
Qazaqstannıñ sırtqı sayasatınıñ fïlosofïyası AQŞ, Ewropalıq Odaq, Resey jäne Qıtay sïyaqtı iri jahandıq jäne aymaqtıq oyınşılardıñ geosayasï müddeleri eskerile otırıp, elimizdiñ öz damwına jaylı sırtqı jağday jasawğa negizdelgen. 2005 jılı qabıldanğan Qazaqstannıñ sırtqı sayasatınıñ jaña tujırımdamasında atalğan eldermen ıntımaqtastıqtı damıtw birinşi kezektegi
basımdıqtar retinde anıqtalıp otırğanı kezdeysoq emes.
Memleketterdiñ ewropalıq birlestiginiñ älemdik saxnada alatın roli men Qazaqstannıñ Ewroodaqpen qarım-qatınastı qazirgi kezeñde jäne uzaqmerzimdik perspektïvada damıtwğa berip otırğan mañızı osılayşa atap körsetilip otır.
Bizdi tek geografïyalıq turğıdan ğana jaqındatıp qoymağan Ewroodaq ayasınıñ keñeyu ürdisi de mañızdı rol atqarıp otır. Ewroodaqtıñ jaña müşelerimen aradağı Qazaqstannıñ tığız tarïxï baylanısı bizdiñ seriktestigimizdiñ damwına qosımşa serpin bolwda.
Büginde Qazaqstan men Ewropalıq Odaq birin-biri sayasï, ekonomïkalıq jäne basqa da salada turaqtı seriktes retinde qarastırıp otır. San-salalıq, özara qarım-qatınastardıñ qarqındılığı, joğarı deñgeydegi baylanıstardıñ turaqtılığı, sonday-aq qol jetkizilgen kelisimderdiñ bolaşaqqa bağıttılığı qazaqstan-ewropalıq seriktestiktiñ strategïyalıq deñgeyge şığıp otırğanın paş etedi.
Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ 2006 jılı jeltoqsannıñ 3-6-sında Bryusselge jasağan saparınıñ qorıtındısı da osını qwattap otır. Bizdiñ Elbasımız ewropalıq bağıttağı strategïyalıq seriktestik dïalogtı damıtw nïetiniñ berik ekenin atap körsetti. 2007 jılı mawsımnıñ 22-sinde qabıldanğan Ewropalıq Odaqtıñ Ortalıq Azïya elderi boyınşa Strategïyası eki öñir arasındağı
ıntımqtastıqtıñ jaqın keleşektegi damwın anıqtaytın boladı.
Ewroodaq üşin «körşiniñ körşisi» bolıp tabılatın aymaqtağı ğana emes, jalpı ewropalıq qurlıqtağı turaqtılıqtı qamtamasız etw turğısında atalmış Strategïya der kezinde qabıldandı dep sanaymız. Strategïyanı jüzege asırw barısında öñirlik qana emes, jeke eldik bağıttardıñ da eskeriletini mañızdı.
Intımaqtastıqtı ilgeriletwdiñ pärmendi tetikteriniñ biri - büginde turaqtı mänge ïe bolğan jäne sırtqı ister mïnïstrleri deñgeyine jetken «Ewroodaq üştigi – Ortalıq Azïya elderi» formatındağı dïalog. 2007 jıldıñ nawrız ayında Astanada ötken kezdesw Ortalıq Azïya ğana emes, Ewroodaq elderiniñ de sındarlı seriktestikke müddeli ekenin körsetti.
Ewroodaqpen sayasï dïalog sonımen birge, özara alañdawşılıq twğızıp otırğan xalıqaralıq mäseleler boyınşa taraptar ustanımın jaqındatwdı qarastıradı. Osılayşa, Seriktestik pen ıntımaqtastıq jönindegi ekijaqtı kelisimge säykes (1995), atalğan keñistiktegi qawipsizdik pen turaqtılıq artadı.
Özimizdiñ sırtqı sayasatımızda biz zamana ığıttarımen jäne qaterlerimen küres mäselelerine ayrıqşa orın beremiz. Qazaqstan atalğan problemalardı ujımdasıp jäne üylestirip şeşwdiñ senimdi jaqtawşısı bolıp qala bermek. Osığan baylanıstı biz, jahandıq ığıttarmen küreske bağıttalğan Ewropalıq Odaqtıñ küş-jigerin, onıñ işinde Şekaranı küzetw jönindegi (BOMKA), Ortalıq Azïyadağı esirtkimen küres jönindegi (KADAP), sonday-aq Awğanstandağı jağdaydı turaqtandırw jäne qalpına keltirw jönindegi aymaqtıq bağdarlamalar ayasındağı küş-jigerin qoldaymız.
Büginde ekonomïkalıq sala bizdiñ qarım-qatınastarımızdı anıqtawşı sala bolıp otır. Ewroodaq ederi men Qazaqstan ekonomïkaları köbine birin-birin tolıqtırıp otırğan jağdayı bar.
Ekijaqtı sawda kölemi 20 mïllïard ewrodan asıp otır. Ewroodaq elderiniñ Qazaqstannıñ tawar aynalımındağı ülesi - 35 payız şamasın qurap, respwblïkanıñ sawda seriktesteri arasında birinşi orında keledi. Intımaqtastıq jıldarı Ewroodaq elderi Qazaqstan ekonomïkasına 35 mïllïardtan astam AQŞ dolların ïnvestïcïyaladı, bul jalpı şeteldik ïnvestïcïyanıñ jartısınan astamın – 53
payızın quraydı.
Qazaqstan-ewropalıq ekonomïkalıq ıntımaqtastığınıñ damwı köbine munay-gaz sektorındağı özara tïimdi müddelermen anıqtaladı. Qazaqstannıñ turaqtı sayasï jäne ekonomïkalıq jağdayı Ewroodaq üşin osınaw reswrstardıñ balama jetkizilimşisi retinde bizdiñ elimizdiñ mañızın arttıra tüsedi.
Sondıqtan da bastı strategïyalıq mindetterdiñ biri - Ortalıq Azïyanıñ basqa da elderi jumıldırılıp otırğan energetïkalıq dïalogtı nığaytw bolıp tabıladı. Birinşi kezekte, biz aymaqtıq jäne jahandıq kölemdegi energetïkalıq qawipsizdikti qamtamasız etw twralı söz etip otırmız.
N.Nazarbaevtıñ Bryusselge saparı barısında, 2006 jıldıñ jeltoqsanında Qazaqstan men Ewroodaqtıñ arasında qol qoyılğan Energetïka salasındağı ıntımaqtastıq boyınşa özara tüsinistik twralı memorandwm strategïyalıq energetïkalıq dïalogtıñ qalıptaswına qoldaw bolıp otır.
Atom energetïkası men onımen baylanıstı wran önerkäsibi salasındağı ıntımaqtastıqtı damıtwdıñ da keleşegi kemel. Qazaqstannıñ otın-energetïkalıq keşeninde eñ joğarı texnologïyalıq sektor retinde atom önerkäsibi ayrıqşa rol atqaradı. Bizdiñ elimiz wrannıñ älemdik qorınıñ 20 payızdan astam ülesine ïe, al älemdik, onıñ işinde ewropalıq atom energetïkasınıñ qarqındı damwı wran
öndirisin anağurlım arttırwdı talap etwde. Qazaqstan, Ewroodaq elderi atom energetïkasnıñ wranğa degen suranısın qanağattandırwğa qoldaw körsetwdi jäne elimizdegi wran önerkäsibin damıtwğa ewroodaq tarapınan kömekti qarastırğan ıntımaqtastıqqa dayın.
«Bakw procesi» atalğan Ewroodaqtıñ Kaspïy jäne Qara teñiz öñirleri elderimen jan-jaqtı energetïkalıq ıntımaqtastıqtı damıtwğa taraptardıñ belsendi atsalıswı bizde aytwlı jetistikter äkelwi mümkin. Osınaw process ayasında 2006 jıldıñ qaraşa ayında Astanada ötken İİ Mïnïstrler konferencïyasında qabıldanğan Qorıtındılar men Jol kartası eki teñiz alabındağı munay men-gaz öndirwşi elder men Ewroodaqtıñ arasındağı baylanıstı nığaytwğa negizdelgen.
Tïimdi transqurlıqtıñ kölik jelisine kiretin jäne öñirdiñ kömirswtegi jäne basqa da önimderin sırtqı rınoktarğa jetkizilimin qamtamasız etetin keşendi ïnfraqurılımdardı damıtwdıñ da strategïyalıq mäni zor. Bul turğıdan biz, ÏNOGEYT bağdarlaması («Ewropağa munay men gazdı memleketaralıq tasımaldaw») men TRASEKA jobası («Ewropa-Kavkaz-Azïya» kölik dälizi) boyınşa Ewroodaqpen
ıntımaqtastıqtı äri qaray damıtwdan mol älewet kütemiz.
Ewroodaqpen ekonomïkalıq ıntımaqtastıq turğısında anıqtawşı rol atqarıp otırğanına qaramastan, Qazaqstan energetïkalıq jäne tasımaldaw mäselelerimen şektelip qalmaq emes. Biz osığan baylanıstı, Bäsekege qabilettilikti arttırw men ïnnovacïyalardı damıtwdıñ Ewropalıq negizgi bağdarlamasına Qazaqstandı qosw twralı Ewropalıq Komïssïyanıñ şeşimin qoldaymız.
Jaqın arada Ewroodaqtıñ Qazaqstanğa narıqtıq ekonomïkalı el märtebesin berw mäselesi şeşiledi jäne elimizdiñ Dünïejüzilik swda uyımına qosılw jönindegi kelissözder märege jetedi dep kütilwde. Atalğan jayttar bizdiñ ekonomïkalıq baylanıstarımızdı damıtıp, Qazaqstannıñ älemdik ekonomïkağa belsendirek ıqpaldaswına sep bolatındığına kümän joq.
Ewropalıq Odaqtıñ öziniñ narıqtıq ekonomïkasın endi ğana qurıp kele jatqan eldermen ekonomïkalıq ıntımaqtastığı jüyesiniñ ajıramas bölşegi - texnïkalıq kömek körsetw bolı tabıladı. Qazaqstannıñ öñirdegi strategïyalıq roli Ewroodaqtıñ tïisti bağdarlamaların belsendi jüzege asırwğa skömektesedi.
Gwmanïtarlıq saladağı ıntımaqtastıqtıñ negizgi salası - bilim bolıp tabıladı, ol basqa da baylanıstarmen qosa, adamï qarım-qatınastardı damıtwğa, xalıqtarımızdıñ mädenï baylanıstarın arttırwğa qoldaw boladı. Osığan baylanıstı biz, elimizde jüzege asırılıp jatqan bilim reformalarına, onıñ işinde käsiptik bilim berw salasın damıtwğa qoldaw körsetw twralı Ewropalıq
Odaqtıñ talpınısın qwana qabıldaymız. Bul baylanıs bizge Ewropa men älem moyındaytın bilim standarttarına öz jüyemizdi säykestendirwge kömektesetin boladı.
Qazaqstannıñ bilim salası boyınşa ewropalıq elderdiñ birqatar jobalarına atsalısıp otırğanın ayta ketw kerek.
Qazaqstan men Ewropalıq Odaqtıñ arasında dïplomatïyalıq qatınas 1993 jıldıñ aqpan ayında ornadı. Büginde Qazaqstan Respwblïkası men Ewroodaq birin-biri, tek özderi üşin ğana emes, basqa da elder men xalıqaralıq birlestikter üşin tïimdi uzqmerzimdik jäne keşendi qatınastardı damıtwğa dayın senimdi strategïyalıq seriktes retinde tanïdı. Qazaqstan-ewropalıq ıntımaqtastığınıñ tabıstılığı tañdap otırğan sırtqı sayasï jäne sırtqı ekonomïkalıq basımdıqtarımızdıñ durıstığın qwattay tüsedi.
