Densawlıq saqtaw mïnïstri Anatolïy Dernovoydıñ densawlıq saqtaw isindegi jumıstardıñ barısı twralı QazAqparat tilşisine bergen suxbatı
13 mawsım 2008 jıl QazAqparat
QazAqparat
13 mawsım 2008 jıl
Dernovoy: Gemofïldik ïnfekcïyağa qarsı ïmmwnïzacïyalawdan basqa balama joq
Salawattı ömir saltın qalıptastırwdı ünemi nazarda ustaytın Elbası densawlıq saqtaw mäselelerin Qazaqstan xalqına arnaytın Joldawlarınan tısqarı qaldırğan emes. Al Qazaqstannıñ negizgi baylığı – el azamattarınıñ densawlığın qorğap, deni saw ult qalıptastırwdağı bastı mindet Densawlıq saqtaw mïnïstrligine jüktelgen. Densawlıq saqtaw mïnïstri Anatolïy Dernovoy osı mindetterden twındaytın mäseleler men jalpı densawlıq saqtaw isindegi jumıstardıñ barısı twralı äñgimeleydi.
- Anatolïy Grïgorevïç, QR Prezïdentiniñ janındağı densawlıq qorğaw jönindegi ulttıq üylestirw keñesiniñ otırısında Siz «Qazaqstanda jıl sayın damwında türli aqawları bar 4 mıñnan astam bala dünïege keledi» degen mälimet keltirdiñiz. Aldımen maman, sodan keyin mïnïstr retinde munıñ negizgi sebebi qayda jatır dep oylaysız jäne bul körsetkişti tömendetw üşin ne istew kerek?
- Twa bitken awıtqwlardıñ (damw kemistikteri), pişinniñ buzılwları men xromosomdıq buzılwlar (budan äri - TBA) köp sebepteri bar, olarğa endogendi (mwtacïyalar, anasınıñ endokrïndi awrwları, jükti äyelderdiñ jası) jäne ekzogendi (radïacïya, xïmïyalıq faktorlar – därilik zattardı qabıldaw, sapası joq tağamdar, bïologïyalıq – vïrwstar, jınıs joldarımen beriletin awrwlar) sebepter jatadı. TBA-dıñ körsetkişi bir jasqa deyingi 1000 balağa şaqqanda 2006 jılı -34,1, 2007 jılı - 33,6-nı quradı.
«Qazaqstan-2030» Strategïyasında atap ötilgen äyel men balanıñ densawlığın jaqsartw mäselesinde soñğı jıldarda köp köñil bölinip otır. Elbasınıñ arnayı tapsırwı boyınşa Qazaqstan Respwblïkası densawlıq saqtaw isin reformalaw men damıtwdıñ 2005 - 2010 jıldarğa arnalğan Memlekettik bağdarlamasında da äyelder men balalarğa medïcïnalıq kömek körsetwdi jaqsartw men jetildirw jönindegi özekti is-şaralar qarastırıldı. Urpaqtı bolw jasındağı äyelder men 18 jasqa deyingi balalar jıl sayınğı tegin medïcïnalıq tekserwden ötkizilip, sırqat belgileri bolğan jağdayda öñirlik jäne respwblïkalıq emdew-aldın alw uyımdarında sawıqtırılwda.
Jekelegen sırqattar boyınşa 5-jasqa deyingi balalar jäne jasöspirimder däri därmekpen, al jükti äyelder quramında temir men yodı bar preparattarmen ambwlatorïyalıq deñgeyde tegin qamtılwda. 2005 jıldan beri jükti, bosanatın, bosanğan, gïnekologïyalıq awrwları bar äyelderge, sonday-aq näresteler men balalarğa şuğıl jäne jedel medïcïnalıq kömek körsetw üşin balalar men bosanw uyımdarı qazirgi zamanğı medïcïnalıq jabdıqtarmen mümkindiginşe qamtamasız etilwde.2006 jıldan bastap balalardıñ twa bitken awıtqwların waqıtında dïagnostïkalaw maqsatında twğanğa deyin balalardıñ twa bitken jäne tuqım qwalawşılıq awrwların dïagnostïkalaw men aldın alwdıñ skrïnïngtik bağdarlaması äzirlenip, ol 2007 jıldan bastap qoldanısqa engizildi.
Äyelder men balalarğa medïcïnalıq kömek körsetwdi odan äri jaqsartw men jetildirw maqsatında Astana qalasında älemdik standarttarğa say jäne joğarı bilikti kadrlarmen qamtamasız etilgen, qazirgi zamanğı medïcïnalıq jabdıqtarmen jaraqtandırılatın 500 tösektik Ulttıq ana men bala ğılımï ortalığı jäne Respwblïkalıq balalardı oñaltw ortalıqtarı 2007 jıldıñ ekinşi jartı jıldığında iske qosıldı. Soñğı jıldarı ana men bala densawlığın saqtaw mäselelerine qatıstı Densawlıq salasında köp şaralar közdelip iske asırılwda, onıñ işinde TBA-dı azaytw maqsatında, Ortalıqtarda medïcïnalıq-genetïkalıq keñes berw bölimderi bar.
TBA-dı tömendetw joldarı, olarğa: alğaşqı profïlaktïka – jüktilikti josparlaw aldındağı genetïk-därigerde konswltacïyada bolw, sozılmalı ïnfekcïyalardı sanacïyalaw, qızılşa jäne qızamıq vakcïnacïyasınıñ bolwı, folï qışqılı men vïtamïnderdi jükti bolwdan 2-3 ay burın keşendi qabıldaw; ekinşilik profïlaktïka – jüktiligi boyınşa erte esepke alw, 2006 jılğı 26 nawrızdağı № 140 buyrığına
säykes TDA-ın anıqtaw boyınşa skrïnïngtik şaralardı jürgizw; sonımen qatar, texnïkalıq bazalardı jaqsartw (Medïcïnalıq mekemelerge joğarı klastı wltradıbıstıq apparattardı satıp alw, genetïk, cïtogenetïk- däriger mamandarın dayındaw; xalıq pen medïcïnalıq qızmetkerler arasında medïcïnalıq - genetïkalıq bilimdi köpşilikke taratw) bolıp tabıladı.
- Qazaqstan twberkwlez ben qan-tamırları jüyesi awrwları jäne juqpalı awrwlardıñ keybir türleri boyınşa dünïe jüzi elderiniñ işinde aldıñğı orında turğanı jasırın emes. Bäsekege qabiletti damığan elderdiñ qatarına qosılwdı közdep otırğan elimiz üşin bul ärïne qınjılatın fakt. Osı orayda bolaşaqta bul awrwlardıñ körsetkişin azaytw üşin naqtı qanday şaralardı jüzege asırw qajet dep sanaysız?
- Densawlıq saqtaw mïnïstrligi twberkwlezden xalıqtıñ sırqattanwşılığı men ölim-jitimin azaytwğa bağıttalğan mınaday is-şaralardı jürgizdi:
Eñ birinşi, Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ 2007 jılğı 6 säwirdegi № 310 Jarlığımen bekitilgen Memleket basşısınıñ 2005-2007 jıldardağı Qazaqstan xalqına jıl sayınğı joldawların iske asırw jönindegi negizgi bağıttardıñ (is-şaralardıñ) jalpıulttıq josparınıñ 129-tarmağına säykes Mïnïstrlik «Qazaqstan Respwblïkasında twberkwlezden xalıqtı qorğaw şaraları twralı» Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ 2007 jılğı 21 jeltoqsandağı № 1263 qawlısın äzirlep, bekitti;
Ekinşiden, Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ 2007 jılğı 28 aqpandağı Qazaqstan xalqına joldawın iske asırwda jäne xalıqaralıq standarttarğa säykes twberkwlezdiñ aldın alwdı, anıqtawdı jäne emdewdi tïimdi epïdemïologïyalıq qadağalawdı qamtamasız etw, respwblïkada twberkwlezben küres jönindegi is-şaralardı jetildirw üşin «Qazaqstan Respwblïkasında twberkwlezben küres jönindegi is-şaralardı jetildirw twralı» Qazaqstan Respwblïkası Densawlıq saqtaw mïnïstriniñ 2007 jılğı 23 säwirdegi № 245 qawlısı äzirlenip, bekitildi. Osı buyrıqqa säykes oblıstardıñ, sonday-aq Astana jäne Almatı qalalarınıñ densawlıq saqtaw departamentteri Mïnïstrlikpen kelise otırıp, twberkwlezben küreswdiñ 2008-2010 jıldarğa arnalğan öñirlik bağdarlamasın äzirleytin jäne bekitetin boladı, sonday-aq sanïtarlıq-epïdemïologïyalıq, aldın alw, tüsindirw is-şaraların küşeytw, twberkwlezben awıratın sırqattardı emdew sapasın baqılaw jönindegi şaralar qabıldanadı. Qazaqstan Respwblïkası Bilim jäne ğılım mïnïstrligimen birlesip xalıqaralıq standarttarğa säykes orta jäne joğarı oqw orındarında twberkwlezben küres jönindegi oqw bağdarlaması äzirlenedi;
Üşinşiden, Qazaqstan Respwblïkası Ädilet mïnïstrliginiñ Qılmıstıq-atqarw jüyesi komïteti men Qorğanıs mïnïstrligi birlesip, azamattıq densawlıq saqtaw uyımdarında jäne penïtencïarlıq jüyede twberkwlezge qarsı is-şaralardı iske asırwdıñ turaqtı monïtorïngin jürgizwde;
Törtinşiden, ftïzïatrïyalıq qızmet, BMSK mamandarın oqıtw jönindegi semïnarlar men trenïngter josparlanğan;
Besinşiden, Ğalamdıq qor men Mïnïstrliktiñ arasında 9,8 mln. AQŞ dolları mölşerinde twberkwlezben awıratın sırqattarğa kömek körsetw jönindegi is-şaralar josparı äzirlenip, iske asırwğa qabıldandı. Bölinetin qarajattıñ şeñberinde mwltïrezïstentti twberkwlezdiñ taralwın boldırmaw, twberkwlezge qarsı preparattarmen qamtamasız etw, ftïzïatrlar men BMSK mamandarın oqıtw jönindegi is-şaralar iske asırılatın boladı;
Altınşıdan, twberkwlezge qarsı mekemelerdiñ qazirgi zamanğı zertxanalıq jäne rentgenodïagnostïkalıq jabdıqtarğa degen qajettilik anıqtalıp, 038 byudjettik bağdarlamasınıñ şeñberinde respwblïkalıq byudjettiñ qarajatı esebinen jaraqtandırwğa ötinim berildi.
Jürek-qan tamırları awrwları respwblïkada keñ taralğan, mügedektik pen ölim-jitimge äkeletin awrwlardıñ biri. Onıñ jastar arasında taralw ürdisi orın alğan. Kardïologïyalıq sırqattardıñ jalpı sanı 1 mln-nan astam adamdı quradı, ölim-jitimniñ jartısınan köbi (56,4%) jäne mügedekter jalpı sanınıñ besten bir böligin (18,6%) qan aynalım jüyesi awrwları quraydı.
2005-2006 jıldarda alğaş ret jürek-qan tamırlar jüyesi awrwları 100 mıñ adamğa 1749-dan 1807,7 (4%) östi. Jürektiñ ïşemïyalıq awrwları (54%) jäne arterïyalıq gïpertonïya (46%) jürek-tamırlar awrwları qurılımında basım patologïyalar bolıp tabıladı.
Qan aynalımı awrwları keyingi şïrek ğasırda QR xalqınıñ ölim-jitimi sebepteri arasında isikterden, jazatayım oqïğalardan, jaraqat jäne wlanwdan bolatın ölim-jitimnen asıp, birinşi orındı aldı. Jürek-qan tamırları jüyesi awrwları qurılımında jürektiñ ïşemïyalıq awrwları (90%), arterïyalıq gïpertonïya (5%) jäne cerebrovaskwlyarlik awrwlar (4%) qalwda.
Qazaqstan Respwblïkası densawlıq saqtaw isin reformalawdıñ 2005-2010 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlamanı qabıldawğa baylanıstı 2005 jıldan bastap kezeñ-kezeñimen jürek-qan tamırlar awrwlarımen sırqattar ambwlatorlıq-emxanalıq deñgeyde därilik zattarmen jeñildikpen qamtamasız etiledi, densawlıq saqtaw uyımdarın qazirgi zamanğı dïagnostïkalıq jabdıqtarmen materïaldıq-texnïkalıq jaraqtandırw jüzege asırıladı. Awdandıq jäne qalalıq emxanalardı beyindi mamandarmen tolıqtırw boyınşa normatïvtik-quqıqtıq baza jetildirilip keledi. Sırqattardı tegin därilik zattarmen qamtamasız etwmen stacïonardı almastıratın kömek kölemi de keñeytilgen.
Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ 2007 jılğı 13 aqpandağı № 102 qawlısımen qabıldanğan Qazaqstan Respwblïkası kardïologïyalıq jäne kardïoxïrwrgïyalıq kömekti damıtwdıñ keşendi bağdarlaması körsetiletin medïcïnalıq kömektiñ sapasın jäne oğan qol jetkizwdi arttırwğa, xalıqtıñ jürek-qan tamırlar awrwlarımen sırqattanwdı jäne sonıñ saldarınan bolatın ölim-jitimdi azaytwğa jäne soñında
ömir uzaqtığın ulğaytwğa mümkindik beredi.
Bağdarlama şeñberinde äsirese densawlıq saqtaw salasınıñ bastapqı bwınında profïlaktïkalıq bağıttağı jumıs küşeytildi, memleket üşin älewmettik-ekonomïkalıq mañızdılığı eskerile otırıp, eñ köp taralğan jürek-qan tamırlar awrwlarınıñ regïstri äzirlenwde. Bul densawlıq saqtaw salasın aqparattıq qamtamasız etw üşin derekter bazasın qurwğa, jürek-qan tamırlar awrwların erte anıqtaw maqsatımen jürgiziletin jumıs jürgizwge jäne jürek-qan tamırlar awrwlarınıñ aldın alw, emdew jäne sırqattar arasında awrwşañdıq pen ölim-jitimdi azaytw boyınşa şaralar qabıldaw üşin kardïologïyalıq qızmet twralı ayqın közqarastıñ qalıptaswına mümkindik beredi.
- Jaqında Ükimet elimizde «Ulttıq medïcïnalıq xoldïngi» AQ –ın qurw twralı şeşim qabıldadı. Bul xoldïng ne üşin qurılğalı otır jäne onıñ bolaşaqtağı qızmeti qanday bolmaq?
- Jalpı Memleket basşısı Nazarbaev Nursultan Äbişulınıñ tapsırmasına säykes Astana qalasında densawlıq saqtaw salasında ïnnovacïyalıq quramında altı biregey medïcïnalıq klaster qurılısı qolğa alınıp, sonıñ qazirgi waqıtta ekewi paydalanwğa berildi. Olar - 500 tösektik respwblïkalıq ana men bala jäne 300 tösektik respwblïkalıq balalardı oñaltw ortalıqtarı.Bïılğı jılı tağı üş nısan - 160 tösektik respwblïkalıq neyroxïrwrgïya ğılımï ortalığı, 240 tösektik jedel medïcïnalıq kömek ğılımï
zertew ïnstïtwtı jäne bir awsımda 500 adamğa arnalğan dïagnostïkalıq ortalıq qurılısı ayaqtaladı dep josparlanğan. Sonıñ nätïjesinde Qazaqstannıñ barlıq turğındarına, sonday-aq körşi memleketterge de jan-jaqtı bağıttağı jaña zamanğı medïcïnalıq kömek alwğa – dïagnostïkadan bastap xïrwrgïyalıq jolmen emdewdiñ awır türlerine deyin, oñaltw, densawlıq saqtaw menedjerleri men medïcïnalıq köpsalalı i kadrların dayındaw jäne qayta dayarlawğa klasterdiñ texnïkalıq mümkinşilikteri aşıladı.Osı orayda, bul nısandardıñ äleweti men ünemi damwın eskere otırıp, bir qatar uyımdastırw şaraların qabıldaw qajettiligi twındadı. YAğnï, Astanadağı bar jäne äli salınıp jatqan nısandardıñ bazasında xalıqaralıq basqarw kompanïyalarınıñ ülgisinde Ulttıq medïcïnalıq xoldïngi jasaqtaw qajet boldı.Xoldïng akcïonerlik qoğam negizinde uyımdastırw-quqıqtıq türdegi jeke zañdı tulğa retinde qızmet atqaradı, jarğılıq kapïtalı memlekettiñ qatıswımen baqılanatın boladı.
Xoldïngtiñ mindeti aldıñğı qatarlı medïcïnalıq texnologïya jäne xalıqaralıq menedjmettiñ ozıq ülgileri negizinde medïcïnalıq kömekti keñ awqımın körsetip, kadrlardı dayarlaw men qoldanbalı medïcïnalıq ğılımdı damıtw.Tïimdiligine kelsek, medïcïnalıq xoldïngtiñ jan-jaqtı bağıttağı qızmeti medïcïnalıq texnologïyalardı sapalı engizwge äser etedi, qazaqstandıq mamandardıñ buğan köptep tartılwı – elimizden tıs jerlerde mamandardıñ oqwına byudjet qarajatın qısqartadı. Xoldïng jumısınıñ nätïjeligin artırw maqsatında şet eldiñ kompanïyasına senimdi basqarw aktïvin berw xalıqaralıq tender arqılı jürgiziledi.
Bul şarwa Prezïdenttiñ 2006 jılğı nawrızda Qazaqstan xalqına Joldawında Ükimetke bergen «Qazaqstanda jaña klïnïkalardı eñ joğarı deñgeyde qurw jäne basqarw üşin şet eldiñ eñ jetekşi kompanïyaların tartw kerek» degen tapsırmasın orındaw maqsatında jüzege asıp jatır.
- Osı künderi enterovïrwstıq juqpalı awrw Qıtaydı, Moñğolïyanı, odan bölek Oñtüstik Şığıs Azïyanıñ birqatar elderin qattı alañdatıp otır. Al Qıtay Qazaqstannıñ jaqın körşileriniñ biri. Eki el arasındağı alıs-beris pen barıs-kelis kün sayın artıp otırğan qazirgi kezde atalmış indettiñ Qazaqstan awmağına taralıp ketpew qawpin baqılawda Siz basqarıp otırğan mïnïstrlik qanday is-şaralardı qolğa alıp jatır?
- Qıtayda balalar arasında 71 (EV71) enterovïrwstıq juqpasınıñ şığwına baylanıstı QR Densawlıq saqtaw mïnïstrligi osı indettiñ elimizde taralwına jol bermew şaraların qabıldadı. Qazaqstan Respwblïkası Bas sanïtarlıq därigeriniñ «Enterovïrwstıq ïnfekcïyanıñ aldın alw şararalı twralı» 2008 jıldıñ säwir ayınıñ 25-inde arnayı qawlısı şıqtı. Ol boyınşa Almatı men Astana qalasınıñ, oblıstardıñ densawlıq saqtaw departamentteri tarapınan
- enterovïrwspen awırğan nawqastardı der kezinde dïagnostïkalaw jäne emdew;
- qosımşa oqşawlaw orındarı men enterovïrws juqtırdı degen küdikti nawqastardı jatqızwğa arnalğan arnayı tösek orındar;
- medïcïnalıq uyımdarda qajetti däri-därmekterdiñ qorın, zertxanalardı enterovïrwstıq juqpanı anıqtawğa dayındaw;
- enterovïrwstıq juqpanı dïagnostïkalaw jäne emdew mäseleleri boyınşa medïcïnalıq uyımdardıñ qızmetkerlerine nusqawlıqtar men semïnarlar uyımdastırw qamtamasız etiledi.
Sonımen qatar, barlıq oblıstar men Astana jäne Almatı qalalarınıñ memlekettik sanïtarlıq-epïdemïologïyalıq qadağalaw organdarı boyınşa awız swdıñ qawipsizdigin, tağam önimderin öndirw men satwda sanïtarlıq-epïdemïologïyalıq talaptardıñ saqtalwın, mektepter men mektepke deyingi uyımdarda, sawıqtırw lagerlerinde jäne basqa da mekemelerde tïisti sanïtarlıq talaptardıñ orındalwın baqılaw
küşeytildi. Sanïtarlıq-epïdemïologïyalıq saraptaw ortalıqtarınıñ zertxanaların enterovïrwstıñ qozdırğıştarın zerttewge dayındığı qamtamasız etilip, juqpanıñ aldın alw üşin mektepter men mektepke deyingi uyımdarda, sawıqtırw lagerlerinde jäne basqa da mekemelerdegi qızmetkerlerge tüsindirw jumıstarı jürgizildi. Buqaralıq aqparat quraldarı arqılı da xalıqqa enterovïrwstıq juqpanıñ
aldın alw şaraları tüsindirilwde. Buğan qosa, twrïstik fïrmalardıñ qızmetkerleri men Qıtayğa saparlap bara jatqandardıñ barlığına arnayı nusqawlıqtar berilwde.
- Densawlıq saqtaw mïnïstrligi osı jıldıñ şilde ayınan bastap elimizde tuñğış ret eki jasqa deyingi balalarğa gemofïlïyalıq juqpalı dertterge qarsı vakcïna egw nawqanın jürgizbek. Oqırmandarğa uğınıqtı bolw üşin bul egwdiñ paydası jaylı aytıp ketseñiz.
- Ïä, ağımdağı jılı şilde ayınan bastap, 2008 jıldıñ qañtar ayınıñ 22-sindegi Ükimet qawlısına säykes, 2 jasqa deyingi balalarğa b sïpatındağı gemofïldik ïnfekcïyağa qarsı egw bastaladı. Dünïejüzilik densawlıq saqtaw uyımınıñ mälimetterine qarağanda, b türindegi gemofïldik ïnfekcïya (budan äri –xïb ïnfekcïya) jılına 3 mïllïon adamnıñ nawqastanwına sebep boladı jäne sonıñ 400 mıñı qaza boladı. Bul juqpanıñ qozdırğışı 30-50 payız jağdayda iriñdi menïngïtke, 20-30 payız jağdayda ökpe qabınwına, al 15-20 payızında tınıs joldarınıñ jiti qabınwına soqtıradı. Sonday-aq ol sepsïstiñ, kömekey isinwiniñ, osteomïelït pen perïkardïttiñ de sebebi bolıp tabıladı. Nawqastı osı juqpadan ayıqtırwdıñ qïındığına, onıñ sırtqı ortağa öte sezimtaldığına baylanıstı Dünïejüzilik densawlıq saqtaw uyımı älemniñ 67 elinde arnayı zerttew jürgizip, bul vïrwstıñ dünïe jüzine keñinen taralıp otırğandığın däleldedi.
Xïb ïnfekcïyağa tän jağday – derttiñ tım awırlığı men ölim ıqtïmaldığınıñ (50 payız) joğarılığı, juqpadan keyingi asqınwlardıñ awırlığı, tipti der kezinde jäne antïbïotïktermen durıs emdelgenniñ özinde ömirlik mügedek bolıp qalw mümkindigi. Bul atalğan juqpanıñ antïbïotïkterge birtindep beyimdele beretindigimen baylanıstı.
Xïb-ïnfekcïyanıñ ömirde jïi kezdesetin asqınwlarına söylew qabiletiniñ tejelwi (33 payız), aqıl-oy kemistigi (2-7%), ayaq-qoldıñ sal bolwı, sañırawlıq (12%) jatadı. Bul ïnfekcïyamen köbine ağzanıñ qorğanış qabileti älsiz bolwı sebepti 2 jasqa deyingi balalar jïi awıradı. Al Qazaqstanda säbïlerdiñ şetinewiniñ sebeptik qurılımında tınıs joldarınıñ awrwları üşinşi orında tur. Munda 60 payızdan astam ölim-jitim ökpe qabınwınan boladı. Al gemofïldik ïnfekcïyanıñ aldın ïmmwnïzacïyalaw arqılı alwğa boladı.
Xïb ïnfekcïyağa qarsı vakcïna birinşi ret 1980 jılı egilip, sodan beri qoldanılıp keledi. Qazir älemniñ 192 eliniñ 130-ında egw engizilgen jäne tïimdiligi de däleldenip otır. Bïılğı jıldan bastap, osı juqpağa qarsı egw Özbekstanda, Qırğızstan men Täjikstanda engiziledi, al Wkraïna, Moldova, Belarws jäne Reseyde 2006 jıldan bastaldı.
Elimizde balalarğa atalğan vakcïnanı egw şarası engiziletindigine baylanıstı ağımdağı jıldıñ aqpan ayında Mïnïstrliktiñ mamandar brïgadası respwblïkanıñ 7 qalasında köşpeli semïnarlar ötkizip, 526 maman dayındaldı. Munday dayındıq qazir densawlıq saqtawdıñ awmaqtıq departamentteri men sanepïdqadağalaw mamandarı arqılı jalğastırılıp jatır.
Vakcïnalaw balalarğa 2, 3, 4 jäne 18 aylıq şamada aralas vakcïnanı egw arqılı jasalıp, ol bes birdey juqpağa (kökjötel, dïfterïya, sirespe «V» gepatïti jäne b türindegi gemofïldik ïnfekcïya) qarsı ïmmwnïtet qalıptastırwğa mümkindik beredi. Ïmmwnïzacïyalawdıñ qawipsizdigin qamtamasız etw üşin bïıldan bastap täjirïbege özin özi buzatın (isten şığaratın), söytip qayıra qoldanwğa kelmeyin ïneler men paydalanılğan ïnelerdi jïnap, joyuğa arnalğan qoraptar engizildi. Osı orayda, men emdew qunına qatıstı ïmmwnïzacïyalaw awrwdıñ, ölim men mügedektiktiñ aldın aldın alwda ekonomïkalıq turğıdan tïimdiligi joğarı şara bolıp tabılatındığın aytqım keledi. Bizdiñ elde bul vakcïnanı egw tegin jürgiziledi. Al bul awrwğa qarsı bügingi
tañda ïmmwnïzacïyadan basqa balama joq.
QazAqparat
