Serik AXMETOV, Kölik jäne kommwnïkacïya mïnïstri:İRİ JOLDARDI XALIQARALIQ STANDARTQA SAY ETWDE TEK BYUDJETKE QARAP OTIRWĞA BOLMAYDI
"Ayqın" gazetiniñ 2008 jılğı 5 tamızdağı sanında jarïyalandı
Serik AXMETOV, Kölik jäne kommwnïkacïya mïnïstri:
İRİ JOLDARDI XALIQARALIQ STANDARTQA SAY ETWDE TEK BYUDJETKE QARAP OTIRWĞA BOLMAYDI
– Serik Nığmetulı, siz basqarıp otırğan vedomstvo asa awqımdı, qamtïtın salası köp. Sol ärbir salanıñ özine tän damw jolı bar. Sondıqtan da jalpı jağdayğa az-kem toqtala ketseñiz.
– Jïnaqtap aytsaq, kölik salasınıñ memlekettik sayasatı elimizdiñ 2015 jılğa deyingi Kölik strategïyası ayasında jüzege asırılwda. Munımen qosa, salanıñ aldındağı iri mindetter Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ bïılğı jılğı aqpan ayında Qazaqstan xalqına arnağan Joldawında keñinen körsetilgen. Tayawda osı mindetterdiñ jüzege asırılw barısı jayındağı mäsele mïnïstrliktiñ alqa mäjilisinde qaraldı.Joldawda «Temirjol jäne avtomobïl ïnfraqurılımdarın salw men jañğırtwdı qamtamasız etw qajet» dep atap körsetilip, avtomobïl joldarın damıtwğa baylanıstı naqtı mindetter qoyıldı. Sonday-aq «30 korporatïvti köşbasşı» bağdarlamasına säykes, atqarılatın ister körsetildi. Bïıl osı irgeli jumıstardı orındawğa kedergi bolıp jürgen zañnamalıq jäne normatïvtik bazalarğa edäwir özgerister engizildi. YAğnï salanıñ ïnfraqurılımın damıtwğa keñ öris aşıldı. Strategïyanıñ ayasında jalpı soması 30 mïllïard AQŞ dollarınıñ 80-ge jwıq ïnvestïcïyalıq jobasın jüzege asırw josparlanwda. Onıñ işinde soması 2,7 mïllïard dollarğa birqatar koncessïyalıq jobalardı iske asırw közdelwde.Tayaw jıldarı 1600 şaqırımday jaña temirjol salınıp, 2700 şaqırım temirjol elektrlendirilmek. 50 mıñ şaqırım avtomobïl jolı jañadan nemese qayta salınadı. Sonday-aq aldağı waqıtta azamattıq avïacïyanı, onıñ işinde äwejaylar men avïakompanïyalardı, teñiz jäne özen köligi, avtomobïl köligi salaların odan äri damıtw mindeti tur.
– El ekonomïkasınıñ damwı temirjol salasınan da bayqaladı. Jañadan temirjol qurılısı salınıp jatır. Bul ürdis odan äri de jalğasın taba ma?
– Älbette, örisi keñ istiñ ürdisi jüyeli jalğasın tabw kerek. Sonda ğana tüpki nätïjege qol jetkizw mümkin. Bügingi künde Kölik jäne kommwnïkacïya mïnïstrligi öz jumısın kölik salasın narıq jağdayı jäne aşıq jeke ïnvestïcïyağa beyimdep, tolıq qalıptaswına bağıttadı.2006 jılı elimizdiñ 2015 jılğa deyingi Kölik strategïyası osığan baylanıstı qabıldanğan bolatın. Osı strategïyağa säykes, kölik salası iri ïnvestïcïyalıq jobalardı iske asırwğa bet burdı. Qazirgi kezde birqatar ïnfraqurılımdıq jobalardı jüzege asırw jumıstarı bastalıp ketti.Qazaqstanda tuñğış ret koncessïya jüyesi boyınşa salınıp jatqan Şar – Öskemen jaña temirjol jelisiniñ qurılısı bitwge tayaw qaldı. El awmağınan tıs şığwına, soğan säykes Reseymen eki aralıq keden jäne şekaralıq baqılawdan ötwdi bolğızbaytın Şar – Öskemen temirjol wçaskesiniñ qurılısımen Qazaqstannıñ soltüstik-şığıs jağında ulttıq temirjol jelisiniñ qalıptastırılwı ayaqtaldı. Qazirgi tañda Ükimet Qawlısımen bekitilgen orta merzimdi kezeñge, yağnï 2007-2009 jıldarğa arnalğan koncessïyağa berwge usınılatın nısandar tizbesine säykes, Mañğıstaw – Bawtïno, Eralïev – Qurıq, Qorğas – Jetigen temirjol wçaskelerin salw jäne Maqat – Qandıağaş temirjol wçaskesin elektrlendirw boyınşa jumıstar bastaldı.Bïılğı jıldan bastap Qazaqstan, Türikmenstan jäne Ïrandı jalğaytın Özen – Bereket – Gorgan jaña temirjol jelilerin salw jäne Almatı – Aqtoğay, Aqtoğay – Dostıq jäne Aqtoğay – Moyıntı wçaskelerin elektrlendirw boyınşa jumıstar jürgizilwde. Osı jobalardıñ barlığı memlekettik jäne jeke sektor äriptestigi jolımen jüzege asırıladı. Salınatın jaña temirjoldar ekonomïka jäne kölik salasındağı memleketimizdiñ täwelsizdigin küşeytedi jäne temirjol tasımalınıñ waqıtı men araqaşıqtığın azaytadı.
– Elimiz Bükildünïejüzilik bankpen Azïya elderin Resey men Ewropamen jalğastıratın «Batıs Ewropa – Batıs Qıtay» jobasın iske asırwdı birlesip qarjılandırw twralı kelisim jasadı. Bul jobanıñ ekonomïkalıq jağınan tïimdiligin şamalap boljawğa boladı. Osı mäsele jayında äñgime örbitseñiz.
– Bul – köpşiliktiñ kökeyinde jürgen jäne ülken ümit kütip otırğan joba. Elbası Joldawında erekşe atap körsetilgen Batıs Ewropa – Batıs Qıtay xalıqaralıq tranzïttik kölik dälizin salw elimizdiñ jol kurılısı salasınıñ aldında turğan ğasırlıq joba bolıp esepteledi. Bul kölik däliziniñ elimizdiñ ekonomïkalıq damwına tïgizetin ïgi ıqpalı asa zor. Sondıqtan da Elbası osı kölik dälizin salwğa ulttıq mañız bepip otır. Bul kölik däliziniñ qurılısı ötken jıldan bepi qolğa alınğan. Qazip osı dälizdiñ uzaqtığı 215 şaqırım Qarabutaq – Irğız wçaskesinde qurılıs jumıstarı jürgizilwde. Üstimizdegi jılı 12 jobalaw uyımdarı osı dälizdiñ 1882 şaqırım jol kurılısın salw jönindegi jobalaw-smetalıq jobasın äzirlewde. Bul jobanıñ jalpı qunı – 935 mïllïard teñge. Joba tolıq jüzege asırılw barısında 2552 şaqırım avtomobïl jolı qayta salınadı.Joba boyınşa 2009 jılı kölik däliziniñ kurılıs-montaj jumıstarın bastaw üşin üstimizdegi jıldıñ qazan ayında donor banktermen kelisim jasalıp, ol jıldıñ ayağına deyin Parlamenttiñ maquldawına berilwge tïis. Kelesi jıldıñ bipinşi jartısında merdiger uyımdar anıqtalıp, jumısqa kipicy kerek. Osı usınılğan keste boyınşa Batıs Ewropa – Batıs Qıtay xalıqaralıq kölik dälizi 2013 jılı tolıq ayaqtalmaq.Bul kölik dälizi elimizdiñ awmağı boyınşa tasımaldanatn jük kölemin barınşa arttırwğa ıqpal etedi. Aytalıq, jük tasımalı 30 payızğa artıp, tranzïttik jük tasımalınan tüsetin kipic kölemi 2007 jılğı deñgeyge qarağanda 50 payızğa ösedi. Xalıqaralıq tranzïttik dälizben jüretin avtokölik jıldamdığı da sağatına 40 şaqırımnan 60 şaqırımğa deyin artadı. Osı däliz paydalanwğa berilgen kezde elimizdegi xalıqaralıq standarttar därejesindegi avtokölik jolınıñ üles salmağı 11 payızdan 30 payızğa deyin jetpek. Jalpı, 2012 jılı respwblïkalıq därejedegi joldıñ 75 payızı, jergilikti joldardıñ 60 payızınıñ jağdayı jaqsaradı. Jol-kölik oqïğaları 10 payızğa deyin qısqaradı dep kütilwde.
– Qazirgi kezde qolğa alınıp jatqan xalıqaralıq sapa körsetkişine tolıq jawap beretin aqılı joldar salw jayında ne aytar ediñiz?
– Bul bir ayrıqşa mañızı bar mäsele. Tek byudjetke sensek, onda iri joldardı jaqsartw, olardı xalıqaralıq standarttarğa say etw merzimi tım keşewildeydi. Sol sebepti elimizdegi avtomobïl jolı kurılısın qarqındı damıtwda koncessïyalıq negizde ïnvestïcïya tartwdıñ erekşe mañızı bar.Osığan baylanıstı mïnïstrliktiñ bastamasımen engizilgen usınıs negizinde üstimizdegi jılğı şilde ayında koncessïya mäseleleri boyınşa keybir zañnamalıq aktilerge özgerister engizw twralı zañ qabıldandı. Qazipri kezde Ekonomïka jäne byudjettik josparlaw mïnïstrligi osı jüyeni ic jüzine asırwğa kajetti qosımşa zañnamalıq negizderdi dayındap jatır. Tïisti koncessïyalıq zañnamalar tolığımen qabıldanğannan keyin respwblïkamızda avtokölik jol kurılısın damıtwğa ıkpaldı serpin beretindigi dawsız. Eger bul jüye jüzege asırılatın bolsa, 2009 jılı koncessïyalıq negizde Astana – Qarağandı, Almatı – Qapşağay, Almatı – Qorğas, Taşkent – Şımkent – Jambıl oblısınıñ şekarası, sol sïyaqtı Ülken Almatı aynalma avtokölik jolı kurılısın bastawğa mümkindik twar edi. Barlığı koncessïyalıq negizde jalpı kunı 1,1 trïllïon teñge bolatın 2740 şaqırım jol kurılısı jumıstarı atqarılmaq. Aqılı joldar engizw mäselesi de osı qurılıstardıñ salınıp bitwine qaray şeşiledi.
– Elde twrïzm salasın damıtwğa qolbaylaw bolıp turğan bir sala – jol qurılısınıñ sapasızdığı ekendigin jïi awızğa alamız. Ras, keñ-baytaq qazaq dalasınıñ bärin xalıqaralıq standartqa say jolmen birden qamtamasız ete almasaq ta, tarïxï eskertkişterge bay, tabïğatı körikti jerlerin tamaşalaw üşin jol mäselesi qaşan şeşiledi?
– Şın mağınasında bul mäsele qazirgi ömir talabınan twındap otır. Kwrorttıq aymaqtarğa, tarïxï orındarğa baratın ıñğaylı jol jağdayın jasaw qajet ekeni ras. Mısalı, elimizdegi tuñğış avtoban Astana – CHHwçïnsk te CHHwçe – Bwrabay kwrorttıq aymağına kölik tasqınınıñ kürt ulğaya bastawınan twındağan. Osı isti qïsındı nätïjesine jetkizw üşin 27 mawsımdağı Ükimet mäjilisinde «CHHwçe – Bwrabay» kwrorttıq aymağındağı twrïstik ortalıqtıñ kölik ïnfraqurılımın damıtw jönindegi şeşim qabıldanğan bolatın. Qazirgi waqıtta kwrorttıq aymaqqa baratın eñ töte jol Kökşetaw qalası arqılı ötetin «Astana – Petropavl» avtomobïl jolınan CHHwçe qalasınıñ köşeleri arqılı ötedi. Al onıñ köşeleri kölik quraldarınıñ ötwin tolıq qamtamasız etpeydi. Onıñ üstine, keleşekte kwrorttıq aymaqtıñ damwı kezinde CHHwçe qalası köşelerindegi kölik quraldarınıñ köptep şoğırlanwına dwşar etip, apattı jağday mümkindigin arttıradı. Osığan baylanıstı qawipsizdikti jäne qolaylı jürip ötwdi qamtamasız etw, sonday-aq ekologïyalıq jağdaydı jaqsartw maqsatında «Astana – Petropavl» avtojolınan CHHwçe qalasın aynalıp ötip, tört jolaqtı qozğalıstı İ texnïkalıq sanattağı ölşemi boyınşa uzaqtığı 9 şaqırım «CHHwçe – Bwrabay» avtojolına şığw arqılı «CHHwçe – Bwrabay kwrorttıq aymağı» twrïstik oyın-sawıq ortalığına kire beris» avtomobïl jolın salw közdelip otır. «Bwrabay» memlekettik ulttıq tabïğat bağınıñ jerlerin tïimdi paydalanw maqsatında qoldanıstağı respwblïkalıq mañızı bar «CHHwçe – Bwrabay» jäne tört jolaqtı qozğalıstı ölşemi İ texnïkalıq sanatqa deyingi uzındığı 6 şaqırım «CHHwçe köliniñ aynalma jolı» avtomobïl joldarın keñeytw qarastırılıp otır. Jobanıñ boljamdı jalpı qunı – 8,5 mïllïard teñge.Qapşağay twrïstik aymağında kölik ïnfraqurılımın damıtw maqsatında «Almatı – Qapşağay» avtomobïl jolın qayta jañartw jumıstarı közdelip otır. Atalğan joldıñ uzındığı – 104 şaqırım. Texnïka-ekonomïkalıq negizdemesin «QazJolĞZÏ» AQ dayındaw üstinde. Üstimizdegi jıldıñ säwir ayında ötken ğılımï-texnïkalıq keñeste alğaşqı jobalıq şeşimderi talqılandı. Ol boyınşa altı jolaqtı cementbetondı jamılğısı bar avtojol, sonımen qatar 12 köpir men jol ötkelderin salw qarastırılğan. Qazirgi tañda onıñ texnïkalıq-ekonomïkalıq negizdemesi Memsaraptamada qaralwda.
– Aqırı jol qurılısı jayına toqtalğan ekenbiz, özimizde osı salağa asa qajetti bïtwm öndirw mäselesin de aytıp ötsek. Öytkeni bïtwm – munay öniminiñ biri, «qara altınğa» bay eldiñ biri bolıp sanalsaq ta, biz osı künge deyin bïtwmdı qımbat bağağa şetelderden alıp kelgenimiz jasırın emes. Jaqında ğana Ükimet basşısı Kärim Mäsimov bïtwm zawıtı qurılısın jedeldetw jayında tapsırma berdi emes pe?
– Rasında, bul asa mañızı bar kökeykesti mäselelerdiñ biri. Büginde elimizdegi avtokölik joldarın damıtwdıñ perspektïvalı jobaların jüzege asırw bul salanıñ tübegeyli qayta kurılwın qamtamasız etedi. Alayda Ükimet aldında turğan osı bip keleli mindetti jüzege asırw barısına kedergi keltirip turğan mäseleler de joq emes. Solardıñ işinde elimiz boyınşa bügingi künge deyin şeşilmey turğan ülken problema – bïtwm mäselesi. Bul elimizdegi avtomobïl joldarı qurılısın salwda ülken qolbaylaw bolıp otır. Ökinişke qaray, äzirge jol qurılısı mekemeleri bïtwmdı birneşe ese qımbat bağağa şetten äkelwge mäjbür.Munaydıñ üstinde otırıp, munay önimderinen jasalatın zattardı öz bağasınan birneşe ese qımbatqa şetelderden satıp alamız. Elimizde jumıs istep turğan «Asfaltobeton» AQ Reseyden jetkiziletin şïkizatqa täweldi.Qazir barınşa qarqındı jürgizilip jatqan jol qurılısına paydalanatın bïtwm negizinen Reseyden jetkiziledi. Ondağı munay öñdew zawıttarında şığarılatın bïtwmnıñ bağası üstimizdegi jıldıñ altı ayı işinde 70 payızğa deyin qımbattap, tonnası 500 AQŞ dollarına jetti. Onımen qosa, Reseyden jetkiziletin bïtwm merziminen bip-eki ay keşiktirilip jetkiziledi. Osınday tığırıqtan şığwdıñ joldarı qarastırılwda. Elimizde bïtwm şığaratın bip zawıt salw jöninde birazdan bepi söz qozğalıp keledi. Degenmen señ tayawda qozğaldı. Energetïka jäne mïneraldıq reswrstar mïnïstrligi jıldıñ ayağına deyin bul zawıttı Aqtawda nemese Özen qalasında salw mäselesin tübegeyli şeşwge tïis. Sodan keyin «Qarajambas» ken ornınan şığatın munaydan bïtwm jasaw jumısı qolğa alınbaq. Zawıt qurılısı eki jılda ayaqtalıp, jılına 450 mıñ tonna bïtwm şığaratın käsiporın iske kosıladı dep kütilwde.Endigi bir alañdatar mäsele – avtomobïl joldarın jöndew jumıstarı dïzel otınınıñ tapşılığın erekşe sezinwde. Tek qana Astana – CHHwçe avtokölik jolın ayaqtaw jumıstarın jürgizwge 30 mıñ tonnadan köp dïzel otını kerek. Dïzel otınınıñ bağası jıl basınan bepi eki esege jwıq qımbattawına qaramastan, onı tabwdıñ özi künnen-künge qïındap baradı. «QazMunayGaz» ulttıq kompanïyası» akcïonerlik qoğamı bul mäselede jergilikti avtomobïl joldarı qurılısı mekemelerine tïimdi kömek körsetpey otır. Sol sïyaqtı jol qurılısına qajetti materïaldar men energïyalıq qwat közderiniñ qımbattawı da icti ilkimdi jürgizwge ülken kedergi keltirwde. Täjirïbe körsetip otırğanday, jıl basınan bepi bïtwm, janarmay, dïzel otını sïyaqtı eñ qajetti materïaldardıñ qımbattawına baylanıstı jol qurılısın jürgizetin mekemelerdiñ şığını şaş etekten boldı.Bul problemalardıñ barlığı Ükimettiñ nazarında jäne baqılawında. Sondıqtan olardıñ birte-birte şeşiletindigine senimdimiz.
– Elimizdiñ birqatar oblıs ortalıqtarındağı äwejay xalıqaralıq standartqa jawap bermeydi. Sondıqtan da xalıqaralıq äwejay degen märtebege de jete almay otır. Özge eldermen tığız qarım-qatınasta jumıs jasaw üşin munday talapqa jawap berw kerek-aq. Bul jayında aytar oyıñız qanday?
– Suraq orındı. Degenmen elimizdegi äwejaylardı, olardıñ ïnfraqurılımdarın damıtwğa ayrıqşa män beriledi. Onıñ sebepteri belgili: memleketimizdiñ sırtqı baylanısı ulğayıp keledi. Sonımen qatar jolawşılardıñ qawipsizdigi birinşi orında tursa, qızmet körsetw deñgeyine de talap küşeyip keledi. Qazirgi tañda elimizdegi 22 äwejaydıñ jetewiniñ uşw-qonw jolaqtarı Xalıqaralıq azamattıq avïacïya uyımınıñ tïisti kategorïyalarına säykes keledi. Olar – Astana, Almatı, Atıraw, Aqtöbe, Öskemen, Pavlodar, Şımkent, Qarağandı jäne Jezqazğan qalaları äwejaylarınıñ uşw-qonw jolaqtarı. 2008-2009 jıldarı Qızılorda qalası äwejayınıñ uşw-qonw jolağı byudjet qarjısı esebinen qayta salınadı.Qazirgi zamanğı termïnaldar qatarına Astana, Almatı (ekinşi termïnal salına bastadı), Qarağandı, Aqtöbe qalasınıñ (joba ayaqtalıp qaldı) jolawşı termïnaldarı jatadı.Äwejaylardıñ ïnfraqurılımın damıtw josparına säykes, 2010 jılğa deyin byudjet esebinen nemese koncessïya arqılı bes äwejay, al ekinşi kezeñde, yağnï 2015 jılğa deyin tağı jeti äwejay qayta salınadı.Aldağı waqıtta memlekettik lïzïng kompanïyasın kapïtaldandırw arqılı 1,8 mïllïard teñgege jolawşılarğa jäne uşw kemelerine qızmet körsetw üşin arnayı texnïka alw közdelwde.
– Avïacïya salasında mamandar dayındaw jayı qalay?
– Elimizde azamattıq avïacïya salasına kadrlar dayındawmen birneşe oqw ornı aynalısadı. Aytalıq, Almatıdağı Azamattıq avïacïya akademïyası azamattıq avïacïya salasınıñ barlıq mamandıqtarı boyınşa bastapqı avïacïyalıq bilim beredi. Sol sïyaqtı «Kazaeronavïgacïya» respwblïkalıq memlekettik käsipornınıñ Aeronavïgacïyalıq oqw ortalığı äwe qozğalısın basqarw dïspetçerlerin jäne uşwlardı radïotexnïkalıq jağınan qamtamasız etw quraldarına texnïkalıq qızmet körsetw quraldarınıñ mamandarın dayarlaydı. Al Oral uşw-texnïkalıq wçïlïchhesi uşqıştar men texnïkterdi dayarlasa, Atırawda avïacïyalıq radïooperatorları oqıtıladı. Sonımen birge biraz mamandıqtar boyınşa avïacïya mamandarı şetelderde oqıtılıp, mamandıqtarın jetildirw isi jolğa qoyılğan.
– Lokomotïv zawıtı salınwda, onıñ üstine, tayaw jıldarı jeñil motorlı YAK-58 uşağın elimizde qurastırw qarastırılwda. Munıñ bäri quptarlıq is. Osı mäselege az-kem toqtala ketseñiz.
– Kölik salasınıñ negizgi qorların jañartw mäselesiniñ mañızı zor. Sondıqtan elimiz birneşe jıldan beri asa mañızdı ïnvestïcïyalıq jobalardı jüzege asırw üşin memlekettik aktïvterdi biriktirw sayasatın jürgizip keledi. El Ükimetiniñ 2006 jılğı 16 mamırdağı Qawlısımen Astana qalasında jılına 100 birlik şığaratın jobalıq älewetti lokomotïvter qurastırw zawıtın salw mäselesi qolğa alındı. Jaña zawıttı salw qunı – 15 283 689 mıñ teñge. Bul qarajattı «Qazaqstan temirjolı» ulttıq kompanïyası» akcïonerlik qoğamı bölip otır. Josparğa säykes, zawıt 2009 jıldıñ 3-toqsanında ayaqtalwğa tïis.Sonımen qatar bïıl Resey Federacïyasınıñ CHHerbïna polïgonında sınaqtan ötetin AQŞ-ta şığarılğan «Evolution» attı serïyalı 10 teplovozın alw közdelip otır.Almatı oblısı awmağında «YAKALAKON» akcïonerlik qoğamı 2010 jıldan bastap jeñil motorlı YAK-58 uşağın şığarmaqşı.
– Tasımal mäselesinde elimizdiñ äleweti joğarı. Temirjol men tas jol jayında joğarıda biraz toqtaldıq. Al sw jolı mäselesi jaylı ne aytar ediñiz?
– Elimizdiñ sw köligi teñiz jäne özen köligimen usınılğan. Xalıqaralıq bağıttarda jükterdi awıstırıp tïew Aqtaw xalıqaralıq teñiz sawda portı arqılı jüzege asırıladı. Negizgi bağıttar Ïran, Resey jäne Äzirbayjan porttarı bolıp tabıladı. Aqtaw portı arqılı awıstırılıp tïeletin jükterdiñ türi – munay, metall, astıq, paromdıq jäne basqalar.Üstimizdegi jıldıñ altı ayı boyınşa jükterdi awıstırıp tïew kölemi 5171 mıñ tonnanı quradı, bul ötken jılğı deñgeyge säykes keledi.Aqtaw portı arqılı munaydı tasımaldawdı «Qazaqteñizkölikflotı» ulttıq teñiz keme qatınası kompanïyası jüzege asıradı. Osı port arqılı awıstırılıp tïelgen munaydıñ jalpı köleminiñ 58 payızı «Qazaqteñizkölikflotı» kompanïyasınıñ kemelerimen tasımaldanadı, qalğan 42 payızı şetel tasımaldawşılarımen.Qazirgi waqıtta «Aqtaw portın soltüstik bağıtta keñeytw» jobası iske asırılıp jatır. Jobanı iske asırw porttıñ ötkizw mümkindigin eki esege, yağnï jılına munaydı awıstırıp tïew boyınşa 20 mïllïon tonnağa jäne qurğaq jükter kölemin 3 mïllïon tonnağa deyin ulğaytwğa mümkindik beredi. İşki sw joldarımen jükterdi tasımaldaw navïgacïya kezeñinde 1 säwir men 16 qaraşa aralığında jüzege asırıladı. Qızmet körsetiletin keme qatınası sw joldarınıñ uzaqtığı 3983,5 şaqırımdı quraydı.Özen köligimen tasımaldanatın jükterdiñ negizgi türleri – qum, ağaş, kömir, qurılıs zattarı jäne metall jabdıqtar. Navïgacïyanıñ aşılwınan bastap 446 mıñ tonna jük jäne 106,9 mıñ jolawşılar tasımaldandı. Jük tasımalınıñ artwına Ertis jäne Jayıq – Kaspïy wçaskelerinde mültiksiz jük tasımaldawdı qamtamasız etetin Şwlba şlyuziniñ jäne Jayıq – Kaspïy kanalınıñ paydalanwğa berilwi ıqpal etti. Qazirgi waqıtta sw köligi salasınıñ damwı el Ükimetiniñ qawlılarımen bekitilgen damwdıñ 2012 jılğa deyingi salalıq bağdarlamaları şeñberinde jüzege asırılıp jatır.
QISQA DA NUSQA
– Jastardıñ boyında patrïotïzm sezimin qalıptastırw üşin ne istew kerek?
– Jastar qaşanda sezimtaldığımen, äserşildigimen erekşelenedi. Sondıqtan olarğa otanşıldıq rwxtı neğurlım erterek siñirw kerek dep oylaymın. Jastayınan ata-babasınıñ, twğan jeriniñ tarïxımen swsındasa, olar nağız patrïot bolıp ösedi. Qazir Qazaqstannıñ täwelsizdigi äkelgen qundılıqtar bul iste keñ öris aşıp otır.
– Qızmet babında talapşılsız ba?
– Qazaqta «Bojını bos ustasañ, qolıñnan swsïdı» degen mätel bar. Öziñe de, özgege de talap qoymasañ, qay iste bolsın nätïje kütwge bolmaydı.– Este jürer esti söz.– Ulı Abaydıñ sözi: «Öziñe sen, öziñdi alıp şığar, Eñbegiñ men aqılıñ eki jaqtap».
– Sizdiñ xobbïiñiz?
– Qol bosay qalsa, xokkey oynağandı, swda jüzwdi jaqsı köremin.
– Adamnıñ eñ bir tätti, bal däwren kezi – balalıq şağı. Ol kezde adam armanşıl boladı. Bala küngi armanıñız orındaldı ma?
– Bala kezdiñ armanında şek bola ma? Bilim qwdım, oğan qol jetkizdim. Otaw köterdim, urpaq ösirip otırmın. Endi solardıñ qızıqtarın körwdemiz. Ağayın-twğan, senimdi dostar bar. Elge eñbek siñirwge mümkindik bar. Osılardıñ bärine täwba deymin. Armannıñ orındalğanınıñ negizgi nışandarı osılar ğoy dep oylaymın.
Äñgimelesken Gülnar JUMABAYQIZI
05.08.2008
