Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Gülşara Äbdixalıqovanıñ «Türkistan» gazetine bergen suxbatı

Bastı > Qujattar > Premer-Mïnïstrdiñ jäne Ükimet müşeleriniñ söylegen sözderi, jarïyalanımdarı > Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Gülşara Äbdixalıqovanıñ «Türkistan» gazetine bergen suxbatı

Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Gülşara Äbdixalıqovanıñ «Türkistan» gazetine bergen suxbatı

10 jeltoqsan 2009 jıl. "Türkistan" gazeti

Gülşara ÄBDIXALIQOVA: QORSIZ QALĞANDARĞA QÏIN
Almatıda ötkizilgen Şığıs Ewropa, Ortalıq Azïya jäne Türkïya elderindegi älewmettik axwal, jumıssızdıqpen küres, dağdarıstan keyin atqarılwı tïis şaralar talqılandı. «Türkistan» gazetine suxbat bergen QR Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Gülşara Äbdixalıqova xanım dağdarısqa qarsı küres bağdarlamasın älemdik qawımdastıqtıñ qalay bağalağanı, otandıq jäne şeteldik eñbek mïgranttarınıñ jağdayı, «Jol kartası» men ükimettik şaralar twralı oy bölisti.

– Gülşara Nawşaqızı, sizdiñşe, ekonomïkalıq dağdarıs Ortalıq Azïya, onıñ işinde, Qazaqstanğa qalay äser etti?
– Bügin BUU men BUU qurılımdarınıñ jäne QR Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstrliginiñ bastamasımen, ekonomïkalıq dağdarıstıñ älewmettik salağa äserin saraptaw maqsatında ekikündik konferencïya ötkizdik. Şığıs Ewropa, Ortalıq Azïya men Türkïyanıñ işinen Qazaqstandı tañdawı tegin emes. Sebebi, bizdiñ elimizde bank salası, qarjı jüyesi, jumıssızdıqpen küres üşin «Jol kartası» t.b. dağdarısqa qarsı şaralar der kezinde qabıldandı. Älewmettik saladağı körsetkişter de birtindep köterilip keledi.
– Köptegen eldiñ basın qosqan bul konferencïyanı Almatıda ötkizwge ne sebep?
– Üstimizdegi jıldıñ jazında Jeneva qalasında Xalıqaralıq eñbek uyımınıñ 90 jıldıq mereytoyına oray, sammït ötti. Atalğan şarada qazaqstandıq delegacïya tarapınan Qazaqstan Ükimetiniñ dağdarısqa qarsı bağdarlamasınıñ qalay jüzege asırılıp jatqanı twralı keñinen mağlumat berdik. Sarapşılardıñ bizdiñ ükimettik bağdarlamanı joğarı bağalawı BUU-nıñ kelesi keñesti Qazaqstanda ötkizwge usınıs bildirwine sebep boldı. Sol sammïtte jumıs orındarı twralı Bas kelisimge qol qoyıldı. Meniñşe, qabıldanıp jatqan ekijaqtı, üşjaqtı, köpjaqtı kelisimder älewmettik salada, jumıssızdıqpen küres mäselesinde kez kelgen elge köp kömektesedi.
– Konferencïyada şeteldik äriptesteriñizben qanday mäselelerdi keñestiñiz?
– Negizinen dağdarısqa tötep berw maqsatında qoldanılğan jedel şaralar jöninde oy bölistik. Mäselen, Äzirbayjan, Resey, Türkïyanıñ osı mäselede qol jetkizgen jetistikteri köp. Ärïne, Qazaqstan tarapınan atqarılğan jumıstarğa qızığwşılıq tanıtqandar jeterlik. Sonımen qatar qazir ekonomïkalıq, älewmettik turğıda qïındıqtı eñserip ülgermegen elder de bar. Mısalı, Grwzïyada jumıssızdıq 16 payız, Qırğızstanda dağdarıstıñ keri äseri äli tolıq joyılmağan. Negizi kezinde qor jïnap alğan memleketter üşin dağdarıstı eñserw asa qïınğa tüsken joq. Al qorsız qalğandardıñ qazir qïındıqtarğa urınwı – zañdılıq. Birtutas keñistikte ömir sürip jatqandıqtan, barlıq eldiñ dağdarıstan qïnalmay ötwine jäne xalıqtı jumıspen qamtw, älewmettik qoldaw, eñbek narığın turaqtandırw, azıq-tülik qawipsizdigin qamtamasız etw sekildi dağdarıstan keyin atqarılwı tïis şaralarğa qatıstı ortaq Deklaracïya qabıldadıq.
– Täjik äriptesiñiz şet elderde jürgen täjik mïgranttardı älewmettik saqtandırw mäselesin memleketaralıq kelisimder arqılı bekitwge şeşim qabıldanğanın ayttı. Qazaqstan tarapınan qanday qadamdar jasalınwda?
– Qazirgi kezde eñbek mïgranttarın qorğawğa qatıstı TMD elderi boyınşa kelisim-şart QR Parlamentinde qarastırılıp jatır. Osı qujatqa säykes, mïgranttardıñ jumıs istew, qujat jïnaw tärtibi bekitiledi. Al älewmettik mäselelerge oray twındaytın jayttar olar kelgen elder tarapınan şeşiletin boladı.
– Şeteldik jumıs küşine arnalğan kvota mäselesine qatıstı qanday özgerister bar?
– Şeteldik jumıs küşine kvota beriledi. Özderiñiz bilesizder, jıl sayın arnayı mölşerde kvota bekitiledi. 2010 jılı da şet memleketterden keletin jumıs küşine baylanıstı kvotanı bïılğı kölemde, yağnï, 60 mıñ töñireginde belgilendi. Osıdan bir-eki jıl burın şeteldik mïgranttar atalğan körsetkişten 2 ese köp bolatın. Biraq dağdarısqa baylanıstı biz kvotanı tömendettik. Äri şeteldikter 60 mıñdı tügel paydalanbaydı, onıñ jartısın, yağnï, 30 mıñın qanağat tutwmen keledi.
– Kelesi jılı xalıqtıñ älewmettik axwalın jaqsartw maqsatında tağı qanday şaralar jüzege asırıladı?
– «Jol kartasın» 2010 jılı da jalğastırw közdelwde. Xalıqtı jumıspen qamtw üşin respwblïkalıq byudjetten 140 mïllïard teñge, jergilikti byudjetten 40 mïllïard teñge bölinbek. Şamamen alğanda, 1 mlrd. AQŞ dollarına jwıq osı qarajat eldegi jumıssızdıq deñgeyiniñ joğarılap ketpewine ıqpal etedi dep oylaymın. Tağı bir mañızdı jayt, büginde Eñbekpen qamtamasız etw twralı jaña koncepcïya dayındalıp jatır. Bügingi konferencïyada basqa elderdiñ täjirïbesi twralı da aytıldı. Jumıs berwşiler konfederacïyaları tarapınan da qızıqtı äri tïimdi usınıstar tüswde. Meniñşe, keleşekte osınday usınıstardıñ bärin eskerw qajet.
– Jumıssızdıqpen küreste «Jol kartasına» artılar ümit köp. Alayda, keyingi kezde BAQ-ta keybir öndiris orındarınıñ qızmetkerlerin jumıstan ädeyi şığarıp jiberip, «Jol kartasınıñ» şeñberinde qayta jumıspen qamtamasız etip jatqan jayttardıñ jïilep bara jatqanı twralı dabıl qağılwda. Sizdiñşe, munday äreketter qanşalıqtı zañdı?
– Bul mäselede jibergen kemşilik joq. Öytkeni, jumıs berwşiler «Jol kartasınıñ» şeñberinde beriletin tapsırıstar bolmasa, qızmetkerlerin qısqartwğa mäjbür bolar edi. Negizi bul mäsele Jumıspen qamtw ortalıqtarı arqılı jüzege asırılwı tïis. Biraq biz mekeme basşılarına «Jol kartasına» öz qızmetkerlerin de tartwğa ruxsat etkenbiz.
– Memlekettik järdemaqılar 2010 jılı ösirile me, älde bïılğı kölemmen şektele me?
– Zeynetaqı – 25 payızğa, künköris deñgeyi ïnflyacïya deñgeyine qaray artadı. Sonımen qatar mügedekterge arnalğan, asırawşısınan ayrılğandarğa arnalğan järdemaqı kölemi de köterilmek.
– Kez kelgen järdemaqını alw üşin qujat jïnaw – qïyamet qayım. Qujattardı bir tereze qağïdası boyınşa qabıldaw qarastırıla ma?
– Bir tereze qağïdası bizdiñ Zeynetaqını tölew jönindegi memlekettik ortalıqqa (ZTMO) engizilgen. Tek qazir barlıq tölemderdi, mısalı, turğın üy, älewmettik kömek, jumıs berwşi men käsiporındar arasındağı özara baylanıs t.b. ZTMO bazasına şoğırlandırwdı közdep otırmız.
– Qazaqstandağı jumıssızdıq deñgeyi resmï mälimetterde 6 jarım payızğa jetpeydi. Bul körsetkişti özge eldermen salıstırğanda, qanşalıqtı tömen?
– Resey, Belarwspen salıstırsaq, bir deñgeydemiz. Al jumıssızdıq deñgeyi 16 payızğa teñ Grwzïya, 13 payızğa teñ Türkïyadan äldeqayda tömen.
– Elimizdegi beyresmï derekter Qazaqstandağı jumıssızdıqtıñ 6,2 payız emes, 12, tipti, keyde 25 payız ekendigin aytadı. Sandıq körsetkişterdiñ sonşalıqtı alşaq bolwına ne sebep?
– Qazaqstandağı jumıssızdar sanın eseptewde biz Xalıqaralıq eñbek uyımınıñ täsilderine jüginemiz. Konferencïya barısında özderiñiz estidiñizder, barlıq elder osı täsildi qoldanadı. Basqa derekter mümkin sarapşılardıñ özindik boljamına süyene otırıp şığarğan körsetkişteri bolar. Jalpı statïstïkanıñ esebi — osı. Endi bizde türli kategorïyalar bar. Mısalı, özimiz qamtamasız etetin kategorïyalar, waqıtşa jumıs isteytinder, qısqa rejïmge köşkender, özin özi jumıspen qamtamasız etetinder bar. Olardıñ barlığı da jumıssızdar sanatında joq. Öytkeni, belgili bir kiris, tabıs közi bar.
– Älemdik ekonomïkalıq dağdarıs äli tolıq awızdıqtalğan joq. Demek, qïındıqtar da bitpedi. Eger jağday tağı da kürt wşığıp, jumıssızdıq deñgeyi ösetin bolsa, xalıqtı qoldawğa Ükimet qanşalıqtı dayın?
– Dağdarıs jalğasatın bolsa, Qazaqstan kez kelgen qïındıqqa äzir. Öytkeni, «Jol kartasın» odan arı iske asırwmen birge älewmettik salanı qoldawğa qatıstı qarajat jıldağıdan 150 mïllïard teñgege artıq.
– 2010 jılı Qazaqstan, Resey men Belarws ortaq Keden odağın quradı. Bul Qazaqstanğa qaray ağılatın eñbek mïgranttarınıñ sanın köbeytwge ıqpal etpey me?
– Joq! Kedendik Odaq eñbek mïgranttarınıñ kürt köbeyuine ıqpal etedi dep eseptemeymiz. Öytkeni, Belarws jäne Reseymen eñbek narığına qatıstı kelisimşarttar buğan deyin jasalğan. Aldağı waqıtta da osı qujattar şeñberinde jumıs isteytin bolamız.
– Äñgimeñizge raxmet!