08/09/07, Qazaqstan Respwblïkasınıñ Premer-Mïnïstri K. Q. Mäsimovtiñ L. N. Gwmïlev atındağı Ewrazïya ulttıq wnïversïtetinde oqığan därisi
L.N.Gwmïlev atındağı Ewrazïya Ulttıq wnïversïteti, 8 qırküyek, 2007 jıl
BİLİM BERW – EKONOMÏKANI JAÑĞIRTWDIÑ STRATEGÏYALIQ TARMAĞI
Qurmetti stwdentter! Qurmetti oqıtwşılar!
Aldımen L. N. Gwmïlev atındağı Ewrazïya ulttıq wnïversïtetiniñ stwdentterin, professor-oqıtwşılar ujımın jaña oqw jılınıñ bastalwımen quttıqtaymın.
Jaña oqw jılınıñ bastalwı elimiz ömirindegi aytwlı oqïğalarmen tuspa-tus kelip otır.
Birinşiden, özderiñiz bilesizder, tamız ayında konstïtwcïyalıq özgeristerge säykes, Qazaqstan Respwblïkası Parlamenti Mäjilisiniñ, sonday-aq jergilikti mäslïxattardıñ saylawı ötti. Saylaw bizdiñ xalqımızdıñ birligin, onıñ «Nur Otan» XDP aynalasına toptasqanın tağı da ayqındap berdi.
Ekinşiden, jaña oqw jılı Memleket basşısı N. Ä. Nazarbaev 2007 jılı 27 şildede qol qoyğan jaña «Bilim twralı» Qazaqstan Respwblïkası Zañınıñ ayasında bastalıp otır.
Üşinşiden, 3 qırküyekte Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdenti N. Ä. Nazarbaev alğaş ret ïnteraktïvtik sabaq ötkizdi. Osılayşa memleket basşısı oqwşılar men stwdentterge bilim alwdıñ qanşalıqtı mañızdılığın, sonıñ işinde köşbasşı bolw, tereñ bilim men jaña oqıtw texnologïyasın meñgerwdiñ ülgisin bayandap berdi. Bul muğalimder men oqıtwşılar üşin oqıtw ädistemesin jetildirwde jäne ïnteraktïvtik oqıtw ädistemesin qoldanwdıñ ülgisi boldı.
Jaña Zañ otandıq bilim berw jüyesin jañğırtwdıñ bastawı, jaña jüyege – «ömirlik bilim alwğa» köşwge jol aştı. Şındığında da, aqparattıq texnologïya ğasırında bilim berw isindegi täjirïbeler jıldam eskirip jatadı, sondıqtan onıñ deñgeyin ünemi köterip jäne jañğırtıp otırw öte qajet.
Jaña Zañdı äzirlew kezinde Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ Qazaqstan xalqına Joldawı ayasında bergen tapsırmaları negizge alındı. Jaña Zañ qazaqstandıq bilim berw jüyesiniñ aldında turğan birqatar mindetterdi şeşwge bağıttalğan. Olardıñ qatarında negizinen mınalar bar:
· älemdik bilim berw keñistigine ïntegracïyalanw;
· pedagogïkalıq qızmetkerdiñ märtebesin arttırw;
· sapalı bilimge qol jetimdilik kepilin küşeytw;
· basqarw jüyesi men bilimdi qarjılandırwdı odan äri jetildirw.
Ewrazïya ulttıq wnïversïteti ulttıq bilim berwde köşbasşılardıñ biri bolıp tabıladı, onıñ qabırğasında elimiz basşılığı, sayasatkerler men şetel memleketteriniñ qoğam qayratkerleri üşin kezdeswler men jüzdeswler ötkizip turw dästürge aynalıp keledi. Bul - Ewrazïya ulttıq wnïversïetiniñ bedeldi xalıqaralıq ağartwşılıq ortalığınıñ biri retindegi märtebesiniñ ayğağı, onıñ qabırğasınan şıqqan nemese qazir de oqıp, nemese eñbek etip jürgen professorlıq-oqıtwşılar quramınıñ, stwdentter men aspïrattardıñ eñbeginiñ nätïjesi.
Osı sebepten de bügin men elimizdiñ ekonomïkasın damıtw jönindegi Ükimettiñ negizgi basımdığın aytıp ötip, jaña älemdegi jaña Qazaqstandı qalıptastırwda bilim berw isiniñ erekşelikterine toqtalıp ötpekpin. Sondıqtan men därisimniñ taqırıbın: «Bilim berw – ekonomïkanı jañğırtwdıñ strategïyalıq tarmağı» dep alıp otırmın.
1. 1. EKONOMÏKA – MEMLEKETTİK SAYASATTIÑ NEGİZİ
Bayandamamnıñ birinşi böliginde Sizderge Ükimettiñ ekonomïkalıq sayasatınıñ bazalıq erejeleri twralı aytpaqpın.
Qazaqstan älemdegi aytarlıqtay turaqtı jäne üdemeli damığan elderdiñ biri bolıp tabıladı. Biz turaqtı ekonomïkalıq ösw jolımen odan äri alğa jıljï beremiz.
Soñğı jeti jılda Qazaqstanda JİÖ ösw qarqını ortaşa alğanda jılına 10 payızdı quradı. Xalıqtıñ jan basına şaqqanda JİÖ deñgeyi 2006 jılı 5200 AQŞ dollarına jetip, 2000 jılğı deñgeyden 4 ese arttı.
Ortaşa merzimdi bağdarlamağa säykes, Ükimet qızmetiniñ strategïyalıq maqsatı elimiz Prezïdentiniñ mañızdı bastamasın jüzege asırw – älemdegi bäsekege barınşa qabiletti 50 eldiñ qatarına kirw bolıp tabıladı.
Osı rette biz Ükimette eldiñ bäsekege qabilettigi deñgeyine, ekonomïkanıñ tïisti salalarınıñ täwekeldik bağasına ıqpal etetin barlıq faktorlarğa jan-jaqtı taldaw jasadıq. Ükimettiñ küş-jigeri, bärinen burın, öndiristiñ artwın ıntalandırwğa jäne ekonomïkanıñ qurılımın jaqsartwğa bağıttalğanın atap ötkim keledi. Bul qağïdattı mäsele, öytkeni, tek ekonomïkalıq qarım-qatınastar jüyesin reformalaw arqılı biz memlekettiñ turaqtı joğarı bäsekege qabilettigin qamtamasız etwimiz mümkin.
Ükimettiñ ekonomïkalıq sayasatınıñ negizgi bağıttarın men alğaş ret Sizder üşin arnayı rombı türinde usınıp otırmın. Bügingi däriske dayındalar kezde men aqparattıñ ülken kölemin jüyelendirip, onı osılayşa berw jayın köbirek oyladım.
Rombı negizin men «İrgetas» dep atadım, bul degeniñiz – baza, yağnï ekonomïkalıq sayasattıñ negizi, ülken eseppen alıp qarağanda, onsız eldiñ ekonomïkalıq tirşilik etwi mümkin emes.
Men «İrgetasqa» sayasattıñ qanday bağıtın engizdim?
Bul- bärinen burın, makroekonomïkalıq balans jasawdı qamtamasız etw sayasatı. Sizder jaqsı bilesizder, munda aqşalay-kredïttik, salıq-byudjettik sayasat, qarızben jumıs jürgizw, qor rınogın damıtw, t. b. jatadı. Qorıtındısında, bul- ïnflyacïyanı awızdıqtaw jäne boljanğan dälizde ulttıq valyuta kwrsına qoldaw körsetw.
Sonday-aq, ïnfraqurılımdı damıtw jäne jañğırtw irgetas bolıp tabıladı. Bul käsiporındardı damıtw üşin ğana negiz bolıp qalmaydı, sonımen qatar, memlekettiñ de mañızdı mindeti bolıp tabıladı.
Söz joq, atalğan blokta şïkizat sektorındağı memlekettiñ rölin küşeytw sayasatı qaraladı.
Men «irgetastı» quraytın tağı bir mañızdı mäseleni - äkimşilik reformanı atap ötpekpin. Sizder, äsili, estigen bolarsızdar, bul- elimiz Prezïdentiniñ Ükimet qızmetin jañğırtwğa bağıttalğan bastaması. Xalıq pen käsipkerler üşin memlekettik organdardıñ qızmetin naqtı nätïjelerge qol jetkizwge bağıttaw qajettiginen twındaydı. Bul, öz kezeginde, joğarı sapalı, az deñgeyde memlekettik şığın jumsaw jolımen memlekettik qızmet körsetw kölemine jağday twğızwğa mümkindikter bermek.
Atalğan sala boyınşa Ükimet pen äkimdikter jumısınıñ birneşe bağıtı bar.
Bul – memlekettik qızmetti odan äri reformalaw: eñbekaqı tölew, memlekettik qızmet qozğamdaması (motïvacïya), olardıñ käsibï damwı jäne t. b.
Qazirgi zamanğı kezeñdegi mañızdı mindet memlekettik qızmet körsetwdiñ sapasın arttırw bolıp tabıladı. Biz mınaday jumıstardı bastadıq:
· tutınwşılarğa bağıttalğan, sonday-aq olardı qanağattandıratın qızmet deñgeyin, memlekettik qızmet sapası men türin anıqtaw üşin turaqtı türde xalıqtıñ arasında sawalnama jürgizw;
· memlekettik qızmettiñ sapa standartın äzirlew jäne engizw;
· tïisti aqparat alw jäne arız aytw räsimderi qızmetine xalıqtıñ tolıq qol jetimdiligine mümkindik jasaw;
· xalıqtıñ arızınıñ şeşimin tabwınıñ tïimdi jağdayların qamtamasız etw.
Atalğan blok ayasında sonday-aq «Elektrondı Ükimet» qalıptastırw jöninde jumıstar jürgizilwde.
Sol jaq bölikti – №2 bloktı – men «Älewmettik jawapkerşilik» dep atadım.
Atalğan blok öz maqsatı retinde xalıqtıñ ömir sürw körsetkişiniñ sapası artwın, älewmettik şïeleniswşilikti tömendetwdi, mülik dïfferencïyası täweldiligin joyudı qarastıradı.
Osı blok boyınşa jumıs istew sonday-aq turğın üy qurılısı salasındağı belsendi memlekettik sayasattı jäne xalıqtıñ älewmettik qorğalmağan tobına kömek körsetwdi küşeytwdi közdeydi.
Men toqtalıp ötetin tağı bir mañızdı mäseleniñ biri – jïnaqtawşı zeynetaqı jüyesin damıtw. Biz atalğan salada köşbasşımız jäne solay bolıp qala beremiz, alayda mınaday problemalardı şeşwge tïispiz: jïnaqtawşı zeynetaqı qorlarına jarnasın tölemeytin adamdardıñ edäwir böligi joq emes; ïnvestïcïyalıq qarjı üşin qarjılıq ïnstrwmentter tizbesin keñeytw jäne t. b.
Biz osınday mäselelermen jumıs jürgizip kelemiz.
Oñ jaq bölik – №3 bloktı – biz «Jaña urpaq» dep atadıq.
Atalğan blok öz maqsatı retinde densawlığı mıqtı, rwxı küşti, şınıqqan, elimizdiñ ulttıq kadrlar korpwsın qalıptastırwğa üles qosatın jaña urpaqtıñ payda bolwı üşin küş-jiger jumsawğa jağday twğızwdı közdeydi.
Sizder atalğan sala boyınşa Ükimet jumıs jürgizip kele jatqan Memleket basşısınıñ ïgi bastamasın jaqsı bilesizder. Bul – 100 mektep pen 100 awrwxana qurılısı; älemdik deñgeyge säykes älewmettik standarttardı äzirlew jäne engizw; «üştuğırlı» til bastaması jäne t.b.
Bilim berw salasına qatıstı mäselege – men keyinrek toqtalıp ötetin bolamın.
Joğarğı bölik – №4 blok «Memlekettiñ texnologïyalıq damwı» retinde ayqındalıp otır.
Bul keşendi şara is jüzinde elimizde kezeñ awıswınıñ sapalı tabaldırığınan ötwin tabıstı jüzege asırwğa jol aşadı. Naqtalıp aytqanda, önerkäsiptik jäne texnologïyalıq artta qalwşılıqtı jeñip şığw, keleşekte älemdik sayasï jäne ekonomïkalıq jüyede sapalı da layıqtı orın alw.
Mümkin, Sizder estigen de bolarsızdar, Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ tapsırmasına säykes, «30 korporatïvtik köşbasşı» memlekettik bağdarlaması äzirlenw üstinde. Bağdarlamanıñ maqsatı ekonomïkanıñ şïkizat sektorındağı jobalarğa memlekettik qoldaw körsetw bolıp tabıladı. Osı rette qoldaw türi, memlekettik qarjılandırw kölemi, ïnfraqurılımdı damıtw tüsinikti jäne aşıq negizde jürgiziletin boladı. Ükimet sonday-aq mamandar dayarlaw, ğılımï jäne jobalıq zerttewler jürgizw arqılı jobalar men köşbasşılarğa qoldaw körsetetin boladı.
Mına Sizder, elimizdiñ iri osı zamanğı joğarı oqw ornınıñ ökilderi, osı ğılımï-zerttew salasınan layıqtı orın alıp, keleşekte turaqtı ekonomïkalıq ösimdi qamtamasız etwleriñiz mümkin. Men bul twralı kezdeysoq aytıp turğan joqpın. Jüyeli ïndwstrïyalandırw jäne ekonomïkanı jañğırtw ärdayım ğılımnıñ damwımen, irgeli zerttewler men texnologïyalıq äzirlemelerdiñ serpinimen, wnïversïetter röliniñ artwımen, qoğamda ğılımï jäne pedagogïkalıq martebeniñ artwımen jüzege asırıladı. Ğalımdardıñ elimiz ömirindegi barlıq salağa belsendi qatıswı xalqımız maqtan etetin ğılım «juldızdarınıñ» payda bolwına jol aşadı.
Älemdik täjirïbe körsetkendey, belgili ğalımdar men ïnjenerlerdiñ şığwı qoğam men ekonomïkada jüyeli özgeristerdiñ zañdıq turğıdağı nätïjesi bola aladı.
Mısalı, ïnjenerlik jäne ekonomïkalıq bilim sapasınıñ artwı esimderi älemge belgili ekonomïster Nïkolay Kondratev pen Vasïlïy Leontevtiñ, ïnjenerler Ïgor Sïkorskïy men Nïkolay Jwkovtıñ tanılwına mümkindikter twğızdı.
Ïnjenerlik oy-sananıñ buzıp-jarıp şığwı basqarw teorïyasındağı äzirlemelermen qatar jürdi – Aleksey Gastevtiñ eñbek qondırğısınıñ mektebi, Teylordıñ tereñdetw teorïyası «eñbek psïxologïyası», «uyım teorïyası» jäne basqa da osınday birneşe bağıttardıñ payda bolwına ıqpal etti.
Bizdiñ qazaqstandıq ğalım-basqarwşılar özderiniñ ulttıq basqarw mektebin qurğanın atap ötkim keledi. Osı turğıdağı jaña jawaptı mindet – jañaşa oy tüyindep, otandıq basqarw texnologïyasınıñ ädistemesin äzirlep, olardı elimizdiñ wnïversïtetterinde oqıtwdı bastaw kerek.
Osınıñ bäri de ekonomïkalıq bilimge ötw kezeñinde «adam» kapïtalınıñ mıñızdılığın tağı da bir ret ayqınday tüsedi. Osı kezeñde bilim berw isi erekşe orın aladı, qazaqstandıqtardıñ jaña urpağı üşin sapalı bilim berwdegi pedagogterdiñ röli artadı.
1. 2. SALALI BİLİM – QAZAQSTAN EKONOMÏKASINIÑ
SERPİNDİ NEGİZİ
Memleket basşısınıñ muğalim mamandığınıñ märtebesi men mañızın arttırw twralı tapsırmasına säykes «Bilim twralı» Zañda pedagogïkalıq qızmettiñ märtebesin quqıqtıq rettewge arnalğan jeke taraw engizildi. Bul pedagogïkalıq qawımdastıqtıñ ülken rïzaşılığına ïe boldı.
Sizder bilesizder, elimizdiñ Prezïdenti N. Ä. Nazarbaevtıñ tapsırmasına säykes, joğarı oqw orındarınıñ professorlıq-oqıtwşılıq quramın qoldaw masqatında «Joğarı oqw ornınıñ üzdik oqıtwşısı» grantı belgilendi. Jıl sayın 2000 ese aylıq eseptik körsetkiş köleminde 200 grant berilip otıradı.
Grant joğarı oqw orındarında qızmet etetin oqıtwşılarğa konkwrstıq negizde, olardıñ käsibï deñgeyin arttıra tüsw jäne olarğa qoldaw körsetw, ğılımï-pedagogïkalıq biliktiligin odan äri arttırw, şetelde täjirïbe jürgizwdi qosa alğanda, ğılımï zerttewler jürgizw maqsatında beriledi.
2007 jılı konkwrs qortındısı boyınşa elimizdiñ 51 joğarı oqw ornınıñ 200 oqıtwşısına grant berildi. Sonıñ işinde, Ewrazïya ulttıq wnïversïtetiniñ 12 oqıtwşısı grantqa ïe boldı.
«Bilim twralı» jaña Zañ ayasında azamattardıñ älewmettik kepildikteri küşeytilgenin ayta ketkim keledi:
· soğısqa qatıswşılarğa körsetiletin jeñildikter boyınşa teñestiriletin adamdar üşin joğarı oqw orındarına tüswge kvota engizildi;
· joğarı oqw orındarına oqw üşin tölengen qarajat özgertilmeydi, eger ol birjolğı tölenetin qarajat türinde bolğan jağdayda.
Sonday-aq joğarı jäne joğarı oqw ornınan keyingi bilim berw salasında edäwir sapalıq özgerister boldı. Atap aytqanda, älemdik täjirïbede engizilgen mamandar dayarlawda üş deñgeylik model – bakalavr-magïstr-doktor jüyesi engizildi, bul akademïyalıq kredïttik jïnaqtalğan jüyege negizdelgen. Bul anağurlım ïkemdi bilim berw bağdarlamasın jüzege asırwğa mümkindik beredi.
Joğarı oqw ornınan keyingi bilim berw deñgeyinde engizilgen magïstratwra otandıq magïstwralıq bağdarlamanıñ bedelin tïisinşe köterwge, olardıñ sapasın arttırwğa mümkindik beredi. Magïstratwranı bitirwşiler basqarw jäne jetekşilik qızmetter atqarwı mümkin, top-menedjerler bolıp jumıs isteytin boladı.
Doktorantwra bağdarlamasına endigi kezekte ğılımï komponenttermen qatar, bilim berw komponentteri de engiziledi.
Bul özgertwler bilim berw bağdarlamasınıñ mazmunın, joğarı oqw orındarınıñ oqıtwşılarınıñ jumıs forması men ädistemelerin qayta qarawdıñ qajettiginen twındadı.
PhD (doktor) dayarlaw jüyesi tïisti talaptarğa säykes, şetel wnïversïtetterimen äriptes, doktorlıq bağdarlama salasın iske asırwda xalıqaralıq tanımğa ïe bolğan jetekşi qazaqstandıq wnïversïtetter men ğılımï uyımdar bazasında jüzege asırılatın boladı. Atalğan bağdarlama teoretïkalıq äzirlik jäne ğılımï-zerttewler qızmeti arasında oñtaylı balanstı qatmamasız etwşi jäne kredïttik oqıtw texnologïyası negizinde jüzege asırıladı.
Bügingi awıspalı kezeñde, dayarlawdıñ dästürli jüyesi orın alıp turğanda, sınaq türinde 8 joğarı oqw ornında, sonıñ işinde, Gwmïlev atındağı EUW-de, PhD doktor dayarlaw jumısı bastalıp ketti.
Memleket basşısınıñ «Jaña älemdegi jaña Qazaqstan» attı Qazaqstan xalqına Joldawın orındaw barısında Bilim jäne Ğılım mïnïstrligi 2008 jılı Ph.D doktorantwra bağdarlaması boyınşa memlekettik bilim berw tapsırısın 100 adamnan 800 adamğa deyin arttırıp, bul körsetkişti 2010 jılğa qaray 2500 adamğa jetkizwdi közdep otır.
Älemde wnïversïtettik bilim berw bïik märtebe bolıp tabıladı. Sondıqtan joğarı oqw orındarında oqıtw jäne ğılımï qızmetti uyımdastırwğa közqarastı qayta qarastırwı tïis. Älemdik täjirïbede bilim berw, ğılımï jäne ïnnovacïyalıq qızmetti jemisti jüzege asırwşı ïnnovacïyalıq wnïversïtetterdi qalıptastırw procesi jürip jatır. Ïnnovacïyalıq wnïversïtetter bizdiñ ekonomïkamızğa ïnnovacïyalıq sïpat beretin ïntellektwaldı älewetti qalıptastıratın boladı.
Ïnnovacïyalıq ekonomïka, eñ aldımen, negizinde ğılımï-texnïkalıq progress pen ïnnovacïyalıq qızmet jatatın, qalpına keltirilgen öndiristi keñeytwdiñ ïntensïvtik türine ötwdi bildiredi. Naqtı osı faktorlar aldıñğı qatarlı älemniñ älewmettik-ekonomïkalıq jüyesiniñ bäsekelestik artıqşılığın qamtamasız ete aladı.
1.3. BİLİM BERW BOLAŞAĞI – QAZAQSTAN EKONOMÏKASINIÑ BOLAŞAĞIÄlemdik täjirïbe körsetkendey, «ekonomïkalıq bilimniñ» mañızdı böligi elimizde qoğamnıñ ayrıqşa ïntellektwaldıq baylığın qalıptastırw üşin memleket tarapınan jağday twğızw bolıp tabıladı, bolaşaqtı jasaytın onday adamdardı keleşekte – «kreatïvtik klass» dep atamaq.
Bilimdi jastardıñ bolwı jäne ğılımï ömirdiñ şoğırlanwı, erekşe orta, jaña bilim men texnologïyanı äzirlew mümkinşiligi, ïnnovacïya modası men özin-özi damıtw – osınıñ bäri memlekettiñ texnologïyalıq serpindi jasaw mümkindiginiñ mañızdı körsetkişteri.
Ükimet otandıq bïznespen birlesip jumıs istewge dayın, ğılımï-zerttew täjirïbelik-konstrwktorlıq jumıstağı korporacïyalıq ïnvestïcïya – bul ïnvestïcïya Qazaqstannıñ bolaşağı. Munday salımdar zerttewlerdiñ naqtı nätïjesine qol jetkizip qana qoymay, erekşe ïnnovacïyalıq ortanı qalıptastıradı, tvorçestvolıq atmosfera men ünemi ğılımï izdenisti twdıradı. Älemniñ jetekşi elderinde memlekettiñ ekonomïkalıq damwınıñ belgili reytïngisimen qatar nazarğa onıñ «kreatïvtik ïndeksi» qosa alınatını kezdeysoq bolmasa kerek.
Büginde älemdik «kreatïvtik ortalıqtar» retinde: Tokïo, London, Nyu-York, Dwblïn, Sïetl, Xelsïnkï, Stokgolm esepteledi. Qazaqstan qalaları älemniñ «kreatïvtik ortalığı» qatarına kirwi tïis, al Astana – «kreatïvtik klass» qalıptastırw lokomotïvi – ekonomïkalıq bilimniñ jäne älemdegi bäsekege barınşa qabiletti 50 eldiñ qatarına kirw üşin texnologïyalıq serpinniñ tiregi bolwı tïis.
Sizderdiñ wnïversïtetteriñiz de kreatïvtik bïikten körinwi kerek.
Bul üşin bizge ne istew kerek?
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdenti «Jaña älemdegi jaña Qazaqstan» attı Joldawında «biz bükil elimizde älemdik standarttar deñgeyinde sapalı bilim berw qızmetine qol jetkizwge tïispiz» dep atap ötti. Bul, aldımen, bilim berw sapasın bağalaw qağïdattarı men közqarastı özgerwdi qajetsinedi. Osığan baylanıstı joğarı oqw orındarın akkredïttewdiñ xalıqaralıq modelin engizw, memlekettik akkredïttewden qoğamdıq-käsibïlikke köşw qarastırılwda.
2008-2010 jıldarı bilim berw sapasın jaqsartw maqsatında 5 ulttıq wnïversïtetti xalıqaralıq akkredïttew jäne olardıñ 10 oqıtw bağdarlamasın tanılğan şeteldik akkredïttik agenttikterden ötkizw josparlanwda. Osı maqsatta Ükimet tarapınan tïisti byudjettik qarajat bölinedi.
Özderiñiz bilesizder, memleket joğarı bilimge qol jetimdilik mäselesine ülken nazar awdaradı. Är jıl sayın joğarı bilimdi mamandar dayarlawğa memlekettik bilim berw tapsırısı artwda. Atap aytqanda, 2001-2007 jıldarı memlekettik tapsırıs 29 payızğa arttı. Eger burındarı 26 mıñ grant bölingen bolsa, qazirde 33 mıñnan astı.
«Tildiñ üştuğırlığı» bağdarlaması qazaqstandıq ğalımdardıñ älemniñ ğılımï kommwnïkacïyasına tolıqqandı müşe bolwına, özderiniñ eñbekterin ağılşın tilinde jarïyalanwına jol aşıp, jekelik ïntellektwaldıq jelisin qalıptastırwğa mümkindik beredi.
Jaqında ğana «Samğaw» memlekettik xoldïngisiniñ janınan «Ğılım qorınıñ» aşılwı kezinde men Qazaqstan jas ğalımdarınıñ odağı men ğalımdardı qoldawdıñ korporatïvtik qorın qurwdı usındım.
Biraq, bul jetkiliksiz. Ïntellektwaldıq jelini qalıptastırwğa jüyeli sïpat berw qajet, onıñ tetikteriniñ biri «twıstas wnïversïtetter» jäne tülekter klwbın qurw jönindegi jumıstar bolwı mümkin. Ïnternet tülekterdiñ baylanıs jasaw mümkindigin keñeytip, stwdenttik jäne aspïranttıq qoğamdastıqtıñ formaldı nemese formaldı emes kommwnïkacïya qurwına jäne ünemi baylanıs ustap turwına jol aşadı. Onıñ üstine, büginde, «Bolaşaq» prezïdenttik bağdarlaması arqasında, Memleket basşısınıñ älemdik qoğamdastıqtağı elimizdi ïntegracïyalaw jönindegi basqa da qadamdarı nätïjesinde, qazaqstandıq jastardıñ aldında älem esigi ärdayım aşıq dewge äbden boladı. «Bolaşaq» bağdarlamasınıñ tülekteri, täjirïbe almasw maqsatında oqıp jürgen stwdentter, şeteldegi baylanıstarın üzbesten, xalıqaralıq kommwnïkacïya jüyesine say qazaqstandıq ğılımdı damıtwğa aytarlıqtay üles qoswda.
Sonımen qatar, biz Qazaqstanda jäne barlıq Ortalıq Azïya öñirinde bilim berw sapasın obektïvti bağalaytın jeke reytïngilik agenttik qurwımız kerek.
Bilim jäne ğılım mïnïstrligi sapalı bäyge men bolaşaq bilim üşin küş-jigerdi qamtamasız etwi tïis. Bul jerde älemdik täjirïbeni ïgerw, ïntellektwaldıq jäne ğılımï salada osı zamanğı trenttik bilim, qazaqstandıq bolmısqa say ozıq xalıqaralıq täjirïbeniñ jetistikterine beyimdelwdi meñgerw mañızdı röl atqaradı.
Qazaqstan ekonomïkasın ärtaraptandırw jaña kapïtal türin, jaña qundılıqtardı qurw, ekonomïkalıq bilimge azamattardıñ qatısw formasın keñeytw üşin mümkindikter twğızadı.
Büginde elimizdiñ Prezïdenti belgilep bergen maqsattar men mindetterdi jüzege asırw üşin talap etiletin mamandıq pen käsipterdiñ qısqaşa tizbesin berwge boladı. Bular - basqarwşılar, ïnjenerler, geologtar men taw-ken ïnjenerleri, ekologtar, osı zamanğa materïaldar mamandarı, ğarıştıq zerttewler, logïstïka teorïyası, IT-şeşimi men spwtnïktik texnologïya boyınşa mamandar.
Sonımen birge, fïlosoftar, sayasattanwşılar, etnologtar men tarïxşılar. Köliktik dälizdi damıtw, kompyuterlik bağıttar, kabeldik jelini qalıptastırw, spwtnïktik baylanıs, jahandıq ekologïyalıq jäne melïoracïyalıq jobalar, energetïkalıq keşendi jañğırtw – osınıñ bäri joğarı bilimdi osı zamanğı mamandardı talap etetin Ükimettiñ, memlekettik xoldïngterdiñ, qorlar men korporacïyalardıñ qızmetiniñ salaları.
Qazaqstan ekonomïkasınıñ damwı elimizde qazaqstandıq «oy-sana fabrïkasın», jaña bilim berw texnologïyasın qurwdı talap etedi. Zertxanalar, master-klastar, elimiz wnïversïtteri janındağı joba äzirlewşi toptar – Qazaqstan ğana emes, älemdik ğılımï qoğamdastıqtağı ğılımï oy-sananıñ qozğaltqışı bola aladı.
Därisimdi ayaqtay kele, bizde qoğam men memleket, tïisti osı zamanğı özindik talaptarğa say, bilim berw jüyesi men ğılımdı qurw jäne älemdegi bäsekege barınşa qabiletti 50 eldiñ qatarınan layıqtı orın alw üşin barlıq mümkindikter men reswrstar bar ekenin atap ötkim keledi.
Tıñdağandarıñızğa raxmet!
