Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Berdibek Saparbaev Ükimet sağatınıñ köşpeli otırısında bayandama jasadı
Astana, 23 mawsım 2008 jıl
Mawsımnıñ 23-inde QR Parlamenti Mäjilisindegi Ükimet sağatınıñ köşpeli otırısı elordadağı Memlekettik zeynetaqı tölew ortalığında bolıp ötti. Onda Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Berdibek Saparbaev mïnïstrliktiñ strategïyalıq bağıttarı twralı bayandama jasadı.
B. Saparbaevtıñ aytwınşa, Ükimet sağatın Memlekettik zeynetaqı tölew ortalığında ötkizwdegi bastı maqsat – atalğan sala boyınşa zeynetaqı men järdemaqılardıñ, basqa da tölemder barısınıñ qalay jüzege asırılıp jatqandığın körsetw bolıp tabıladı. «Bïılğı jılı Elbasınıñ memlekettik basqarw jüyesin reformalaw twralı jarlığı şıqqandığı belgili. Sonımen birge, Ükimet tarapınan memlekettik josparlaw tujırımdaması qabıldandı. Osığan oray, mïnïstrlik xalıqtı jumıspen qamtw, eñbek qatınastarın jäne älewmettik qorğawdı basqarw strategïyasın äzirledi», degen mïnïstr atalğan strategïyanıñ negizgi mazmunı twralı äñgime qozğadı. Onıñ aytwınşa, bul qujattı äzirlewde alğaş ret Dünïejüzilik bank usınğan älewmettik qaterlerdi basqarw nısanındağı älewmettik qorğawdı uyımdastırwdıñ nısanalı täsili paydalanılğan. Bunday täsildiñ negizgi artıqşılığı – xalıqtıñ naqtı sanattarı bolıp tabılatın jaldamalı eñbekkerlerdi, jumıssızdardı, az qamtılğan azamattardı älewmettik qorğawdıñ tüpkilikti nätïjelerge bağıttalwı bolıp tabıladı.
Äsirese jastar men äyelder arasında jumıssızdıq deñgeyi öte joğarı. Bul twralı QR Parlamenti Mäjilisindegi Ükimet sağatınıñ köşpeli otırısında bayandama jasağan Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Berdibek Saparbaev mälim etti.
Mïnïstrdiñ aytwınşa, jıl sayın elimizde 200 mıñnan astam jumıs orındarı qurıladı. Bulardıñ basım köpşiligi awılda eken.
Mäselen, ağımdağı jılğı bes aydıñ işinde 98,5 mıñğa jwıq jaña jumıs orındarı aşılsa, wäkiletti organdarğa ötinişpen barğan
azamattardıñ 72 payızı jumıspen qamtılğan. Al 2005-2007 jıldarı jumıspen qamtw organdarına jumıs izdep barğan azamattardıñ 90 payızı jumısqa ornalastırılğan.
«Qabıldanğan şaralar nätïjesinde, sonday-aq, ornıqtı ekonomïkalıq ösw jağdayında ötken jılı jumıspen qamtılğan xalıqtıñ sanı 7,6 mln. adamğa arttı. Al jumıssızdıq deñgeyi 7,8 payızdan 7,3 payızğa deyin tömendegen. Ağımdağı jılğı körsetkişterge keletin bolsaq, bïılğı jıldıñ alğaşqı toqsanında jumıspen qamtılğandar sanı 7,8 mln. adam bolıp 6,9 payızdı qurağan», dedi B. Saparbaev.
Degenmen de bul sala boyınşa belgili bir problemalardıñ bar ekendigine toqtalğan mïnïstr, jumıssızdıq deñgeyi äli künge tömendemey otırğandığın atap ötti. «Äsirese jastar (9,4 payız) men äyelder (8,7 payız) arasında jumıssızdıq deñgeyi öte joğarı», dedi mïnïstr.
Zeynetaqımen qamtamasız etw – kez-kelgen el ükimetiniñ kün tärtibinen tüspeytin asa özekti mäselelerdiñ biri.
Tipti soñğı jıldarı zeynetaqımen qamtamasız etw şaraları älemniñ köptegen elderinde dürkin-dürkin talqılanıp, bundağı reformalar türli pikirtalastarğa ulasıp keledi. Qazaqstan da bul ürdisten sırt qalğan emes. Jalpı zeynetaqı mäselesindegi orın alıp otırğan bunday qubılısqa birqatar faktorlardı jatqızwğa boladı. Älemdik deñgey boyınşa alıp qarastırsaq, bular demografïyalıq, ekonomïkalıq jäne älewmettik faktorlarmen sïpattaladı. Bunıñ işinde jurtşılıqtıñ qartayu ürdisiniñ şapşañdawı, eñbek narığındağı tolqwlar, atap aytqanda, jumıssızdar sanınıñ öswi, tolıq emes nemese beyresmï jumıstarmen aynalısw äri xalıqtıñ mindetti zeynetaqımen qamtamasız etw jüyesinen şığıp qalwı da jüyege äser etetin faktorlar retinde qarastırıladı.
Memleket basşısınıñ tapsırmasına säykes, ağımdağı jıl basınan beri zeynetaqımen qamtamasız etw sayasatın jüzege asırw
barısında bul saladağı tölemderdiñ mölşerin dïfferencïyalı arttırwdıñ ekinşi satısı jürgizildi. Mäselen, bazalıq zeynetaqınıñ mölşerin eñ tömen künköris deñgeyiniñ 40 payızı mölşerine deyin arttırw bağıtında 2008 jıldıñ 1 qañtarınan bastap bazalıq zeynetaqı 3 mıñ teñgeden 4 mıñ 210 teñgege deyin köbeytildi. Ekinşiden, zeynetaqı tölemi mölşeriniñ burınğı eñbek ülesine täweldiligin küşeytw üşin zeynetaqını eseptewde eskeriletin tabıstı şektew 15 eseden 25 eselengen aylıq eseptik körsetkişke arttırıldı. Üşinşiden, zeynetaqı tölemderin ïndekstewdi saqtaw jäne onı tutınw bağaları ïndeksiniñ boljamdı ösiminen eki payızğa arttırw şarası. Osığan oray, zeynetaqını eseptewge usınılatın tabısı 15 AEK-ten kem zeynetkerlerdiñ zeynetaqı mölşerin 9 payızğa ïndekstew jürgizildi.
Bir sözben aytqanda, zeynetaqı tölemin 2008 jıldıñ 1 qañtarınan bastap arttırw ärbir zeynetkerdiñ is-qağazındağı körsetilgen ötili jäne ortaşa aylıq tabısı twralı qujattarı boyınşa jüzege asırılğanı belgili. Degenmen de, zeynetaqını arttırw mölşerin barlıq zeynetkerlerge birdey jasaw mümkin bolmadı. YAğnï, Joldawğa baylanıstı zeynetaqıdağı ayırmaşılıq zeynetkerlerdiñ belgili bir böliginiñ arasında tüsinbewşilik twğızğanı da ras. Sondıqtan da zeynetaqımen qamtamasız etw salasın jetildirw tetikteri äli de özekti küyinde qala beredi. Osınday jetildirw twralı söz qozğalğanda eñ aldımen zeynetaqı tölemderiniñ mölşerin ïnflyacïyanıñ naqtı deñgeyin eskere otırıp arttırw awızğa alınıp jür. Tüyindep aytqanda, xalıqtıñ tabısı men zeynetkerlerge memleket tarapınan berilgen tölemdi ïnflyacïyadan qorğawğa küş salw qajet. Osı bağıtta Ükimet ïnflyacïyağa qarsı keşendi sayasat şeñberinde xalıqtıñ ömir sürw deñgeyin qoldaw üşin byudjetten 30 mlrd. teñgege jwıq qarajat ta bölgeni belgili. Osığan oray, şildeniñ 1-inen bastap, eñ tömen künköris deñgeyi men tömengi eñbekaqı kölemi 12 025 teñgege jetip, bazalıq zeynetaqı 4 mıñ 810 teñgeni quraydı al Qazaqstandağı barlıq zeynetkerler ay sayın qosımşa 1 mıñ 200 teñge alatın boladı. Bunımen qosa, mümkindigi şektewli azamattar qosımşa 2 mıñ 928 teñge, asırawşısınan ayırılğandar 2 mıñ 666 teñge aladı.
Jalpı Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstrliginiñ mälimetteri boyınşa tölemderdiñ bunday arttırılğan türlerimen
respwblïkamızdağı 2,3 mln. adam qamtıladı eken. «Osınday özgerister jüzege asırılğanına qaramastan, bul salada belgili bir problemalar barşılıq. Öytkeni zeynetaqı tölemderi türindegi tabıstıñ ornın toltırw stavkası turaqsız. Bunıñ özi zeynetaqımen qamtamasız etw deñgeyiniñ eñbek aqınıñ ösw üderisi deñgeyine jete almawınan da bolıp otır. Sonımen birge, älewmettik qızmetterdi körsetw jüyesi tutınwşılardıñ jeke suranıstarına jawap bermeydi», dedi Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstri Berdibek Saparbaev Parlament Mäjilisiniñ köşpeli Ükimet sağatında. Mïnïstrdiñ aytwınşa, jıl basındağı zeynetaqı töleminiñ artwına qaramastan tabıstıñ ornın toltırw deñgeyi şamamen 32 payız deñgeyinde qalıp qoyadı. Şildeniñ 1-indegi tölemdi arttırwdı eseptesek te bul körsetkiş 38 payızğa ğana jetedi.
Osığan oray, mïnïstrlik birqatar şaralardı qolğa almaqşı eken. Atap aytqanda, zeynetaqı tölemderi mölşerin arttırwdıñ uzaq
merzimdik strategïyası äzirlenedi. Osığan oray, «Nur Otan» XDP bağdarlamalıq erejelerine säykes, 2012 jılğa qaray zeynetaqı
tölemderiniñ ortaşa mölşeri 2007 jılğı deñgeymen salıstırğanda 2,5 esege artatın boladı. Ekinşiden, jïnaqtawşı zeynetaqı jüyesi men mindetti älewmettik saqtandırw jüyesiniñ tïimdiligin arttırw tetikteri iske qosıladı. Üşinşiden, älewmettik qızmetter körsetwdiñ tizbesi keñeytiledi. Osı bağıtta Ükimet Elbası jüktegen «Älewmettik qızmetter twralı» zañ jobasın da maquldağan. Munda älewmettik äljwaz toptardıñ qızmeti üşin memlekettik standarttarın engizw, älewmettik qızmet körsetetin mekemelerdiñ sanın arttırw şaraları qarastırılıptı.
Degenmen, zeynetaqımen qamtamasız etw tüyini bunımen de şeşimin tolıq tappaytın sıñaylı. Köşpeli Ükimet sağatında depwtattar tarapınan zeynetaqını eseptew mäselesine basa nazar awdarılıp, naqtı tetikterdi äzirlewge qatıstı usınıstar da aytıldı. Şındığında da şildeniñ 1-indegi zeynetaqı tölemderi mölşerin arttırw zeynetkerlerdiñ barlığına birdey deñgeyde qamtıladı. Onday bolsa, bul şara jıl basındağıday zeynetker is-qağazında körsetilgen eseptewler boyınşa jüzege asıp, ayırmaşılıq tağı da aldıdan şığadı. YAğnï, zeynetkerler tarapınan tağı da tüsinbewşilik twındawı äbden mümkin. Sondıqtan da, zeynetaqını eseptewge qayta oralw nemese qayta eseptewdi qarastırwğa bir aynalıp soqpay bolmaytındığı anıq bayqalıp tur. Al depwtattar tarapınan qozğaw salğan bul mäselege mïnïstrlik te oñ közben qaraytınğa uqsaydı. «Ras, zeynetaqını eseptewge baylanıstı köptegen ötiniş-xattar tüsip jatır. Bügingi küni osı mäselelerge baylanıstı mïnïstrliktiñ jawaptı xatşısı Tamara Düysenova basqaratın jumıs tobı qurıldı. Onda jurtşılıqtıñ ötinişterin qanağattandırwğa bağıttalğan birqatar nusqalar qarastırılıp jatır. Elbası Joldawındağı tapsırmağa säykes 2009 jıldan bastap zeynetaqı tölemin 25 payızğa arttırw közdeledi. Biz osı orayda zeynetkerler tarapınan aytılğan jañağınday kemşilikterdi, qatelikter men keleñsizdikterdi eskeretin bolamız. Jalpı, aldağı waqıtta älewmettik qamtamasız etw tujırımdamasına özgerister engiziletin boladı», dedi mïnïstr B. Saparbaev.
Budan bölek atalğan salada zeynetaqı jïnaqtawşı qorlarına qatıstı da problemalar barşılıq. Öytkeni bügingi küni özindik jumıspen qamtılğandar, atap aytqanda bazar mañındağılar sekildi belgili bir deñgeyde tabıs tabatındar älewmettik saqtandırwlardan da, zeynetaqımen qamtamasız etw jüyesinen de jıraqta qalıp otır. Bul sanattağılardıñ kelisim-şartsız jumıs isteytindigi anıq. Onday bolsa, olardıñ zeynetaqı qorlarına da tïisti tölem jasalınbaydı. Al qazirgi küni zeynetaqı qorlarına tïisti tölem jasamaytındardı elimizde mïllïondap sanawğa bolatının eskersek, osınıñ özi belgili bir waqıt ötkennen soñ elimizdiñ zeynetaqı jüyesine awır soqqı jasarı anıq. Sonımen birge, Qazaqstannıñ zeynetaqı jïnaqtaw jüyesi de ayağınan mığım turğan joq. Jıldar boyı mañday termen jırımdalıp quyılğan qarajattardı ïnflyacïya qunsızdandıra beretin bolsa, onda eldiñ erteñgi turmısına da senimi joğalmay ma? Sondıqtan da, zeynetaqı jüyesine qatıstı bas awırtarlıq mäseleler äli de jetkilikti sekildi. Mïnïstr B. Saparbaev aldağı waqıtta älewmettik qamtamasız etw tujırımdamasına özgerister engiziletindigin aytıp qaldı ğoy. Endeşe bunday tıñ tujırımdamada atalğan saladağı problemalar jan-jaqtı eskerilwi qajet.
QazAqparat
