Aldağı Beyjiñ olïmpïadasındağı Qazaqstan quramasınıñ mümkindikteri twralı, elimizdegi twrïzm salasınıñ qazirgi jağdayı men perspektïvası jaylı Twrïzm jäne sport mïnïstri Temirxan Dosmuxanbetov Qazaqparat tilşisine äñgimeleydi
ASTANA. Tamızdıñ 1-i. QazAqparat
Beyjiñ olïmpïadasında Qazaqstan quraması üzdik otızdıq qatarına enwdi közdep otır - T. Dosmuxanbetov
ASTANA. Tamızdıñ 1-i. QazAqparat /Ernur Aqanbay/ Aldağı Beyjiñ olïmpïadasındağı Qazaqstan quramasınıñ mümkindikteri twralı, elimizdegi twrïzm salasınıñ qazirgi jağdayı men perspektïvası jaylı, sonday-aq Qazaqstan sportındağı kökeytesti mäseleler jöninde Twrïzm jäne sport mïnïstri Temirxan Dosmuxanbetov äñgimeleydi.
- Temirxan Mıñaydarulı, endi birneşe künnen keyin törtkül dünïeniñ nazarı Qıtaydıñ astanası Beyjiñde ötetin XXIX-şı jazğı olïmpïadalıq oyındarğa awadı. Bul dübirli dodağa Qazaqstan quraması da qatısadı. Beyjiñde qanday sporttıñ türlerinen qanşa medal jeñip alwdı josparlap otırsızdar?
- Täwelsizdik jıldarı işinde Qazaqstan quraması Jazğı olïmpïada oyındarına osımen törtinşi ret qatısayın dep otır. Buğan deyin bizdiñ komanda 1996-şı jılı Atlanta (AQŞ), 2000-şi jılı Sïdney (Avstralïya), 2004-şi jılı Afïnıdağı (Grekïya) jazğı olïmpïada oyındarında sınğa tüsken-di. Beyjiñ olïmpïadasına qatısw üşin Qazaqstannıñ olïmpïadalıq quraması sporttıñ 22 türinen 132 lïcenzïyanı jeñip aldı. Bul Afïnıdağıdan 16-ğa köp. Boksşılarımız 11 olïmpïadalıq lïcenzïyanıñ 10-ın qanjığalarına bayladı. Bul körsetkiş boyınşa olar tek Resey quramasına ğana jol beredi. Erkin küresten äyelder quraması jüktelgen mindetti tolıq orındap, mümkin bolatın 4 joldamanıñ barlığın ïelendi. Awır atletşilerimiz 10 lïcenzïyanıñ 9-ın, erkin küresşilerimiz – 6, grek-rïm küresşilerimiz - 6 joldamağa qol jetkizdi. Osı tusta Qazaqstan sportınıñ tarïxında tuñğış ret qol dobı, voleybol, üstel tennïsi, sonday-aq baydarka men kanoe eswden slalom jarısı sındı sporttıq oyın türlerinen lïcenzïya jeñip alğanımızdı aytıp ketken jön.
Beyjiñ olïmpïadasına bizdiñ quramanıñ sapında 11 ulttıñ ökilderi qatısıp, elimizdiñ namısın qorğaydı. Budan bölek qurama qatarında respwblïkamızdağı barlıq öñirleriniñ sportşıları barın atap ötkim keledi. Öñirler boyınşa Almatı qalasınıñ ökilderi eñ köp joldamağa (39) ïe boldı. Odan keyingi orındarda Oñtüstik Qazaqstan oblısı (19 joldama), Qarağandı oblısı (17 joldama), Astana qalası (11 joldama), Qızılorda oblısı (8 joldama) jäne Pavlodar oblısı (6 joldama) tur.
Jalpı Qazaqstan quramasınıñ aldına Beyjiñde buğan deyingi olïmpïada oyındarındağıdan nätïjeli öner körsetw mindeti qoyılıp otır. Sondıqtan da sportşılarımızdı ülken sın kütip tur. Esimizde bolsa, Afïnıda bizdiñ komanda barlığı 7 medal ïelengen bolatın. Al Beyjiñde sportşılarımız bas-ayağı ärtürli därejedegi 10-11 medal jïıntığın ïelenwge umtılmaq. Osılayşa, Qazaqstannıñ olïmpïadalıq quraması beyresmï jalpı komandalıq esepte üzdik otızdıqqa enwdi közdep otır. Jalpı alğanda Beyjiñge ükilep aparğalı otırğan quramadan biz jaqsı nätïjeler kütemiz. Ol üşin olarğa barlıq qajetti jağday jasalğan.
Osı tusta ayta keterligi, Beyjiñ olïmpïadası qarsañında bizdiñ mïnïstrliktiñ ğïmaratında olïmpïada oyındarınıñ resmï baspasöz ortalığı aşıldı. Jwırda ğana onıñ tusawkeser räsimi boldı. Beyjiñ olïmpïadasında elimiz sportşılarınıñ körsetip jatqan önerleri twralı jedel aqparattar jïnalıp, mälimetter mïnïstrliktiñ resmï baspasöz ortalığında taratılatın boladı.
- Olïmpïadağa qatısatın sportşılarımızdı ıntalandırw jağı qalay bolmaq?
- Memleketimizdiñ bäsekege qabilettiligine qol jetkizwde bizdiñ sportşılarğa ayrıqşa köñil bölinwde. Qazaqstannıñ ülken mümkindikterge ïe el retinde moyındalwı sportşılarımızdıñ xalıqaralıq arenadağı joğarı nätïjelerimen de tığız baylanıstı. Sondıqtan, qazaqstandıq sportşılardıñ Beyjiñ olïmpïadasında tabıstı öner körsetwi mïnïstrliktiñ aldında turğan bastı mindetterdiñ biri. Joğarı nätïjege qol jetkizgen sportşılarğa qarjılay qoldaw körsetw jıl sayın ulğayıp otır. Ükimet Beyjiñ olïmpïadasınıñ jeñimpazdarı men jüldegerlerine, sonday-aq olardıñ jattıqtırwşılarına beriletin bir rettik materïaldıq sıyaqınıñ da mölşerin ulğaytw twralı şeşim qabıldadı. Mäselen, olïmpïadada 1-şi orın alğan sportşığa 250 mıñ AQŞ dolları, 2-şi orınğa 150 mıñ AQŞ dolları, 3-şi orınğa 75 mıñ AQŞ dolları, 4-şi orınğa 30 mıñ AQŞ dolları, 5-şi orınğa 10 mıñ AQŞ dolları jäne 6-şı orınğa 5 mıñ AQŞ dolları beriledi. Sportşılardıñ jattıqtırwşıları da şäkirtiniñ jetistigine qaray teñ kölemde sıyaqığa ïe boladı.
- Endi äñgimeni Qazaqstan sportındağı özekti dünïelerge bursaq. Bizdiñ sportta qordalanıp qalğan özekti mäselerdiñ biri - elimizde qazirgi zamanğı sport bazalarınıñ azdığı. Bul olqılıq ta talanttı äri darındı köptegen sportşılardıñ älemdik arenalarda jasınday jarqıldawına aytarlıqtay keri äserin tïgizip keledi. Osı kemşilikti eñserw üşin ne istelwde?
- Ärïne, elimizde zamanwï sport bazalarınıñ qajetti kölemde jetispeytindigi ras. Osı olqılıqtıñ ornın toltırw üşin mïnïstrlik qazirgi tañda keşendi jumıs jürgizip jatır. Osı orayda jaña sport nısandarınıñ qurılısı salınıp, qoldanıstağı sport ğïmarattarınıñ materïaldıq-texnïkalıq bazasın jetildirilwge ayrıqşa mañız berilwde. Mäselen, ötken jılı Almatı qalasınıñ mañındağı Şañıraq şağınawdanında sporttağı darındı balalarğa arnalğan mektep-ïnternattıñ qurılısı ayaqtaldı. Qazirgi tañda CHHwçïnskide respwblïkalıq şañğı bazası, Almatıda sportşılardı olïmpïadağa dayındaytın baza, Astanada jabıq velotrektiñ qurılısı jürip jatır. Olar tayaw waqıtta paydalanwğa beriletin boladı. Basqa öñirlerge toqtalmay, Astana jaylı aytar bolsaq, büginde elordada 400-den astam sport ğïmarattarı, köptegen sport mektepteri jumıs isteydi. Bulardıñ qatarında sw sportı türinen, velosporttan olïmpïadağa rezervter dayındaytın balalar men jasöspirimder mektebi, at sportı türinen sport mektebi, fwtbol mektebi, sporttıq oyın türlerinen balalar men jasöspirimderdiñ sport mektebi, olïmpïadalıq rezervti dayındaw ortalığı, «Astana batırı» jekpe-jek klwbı, X. Omarov atındağı şaxmat klwbı, xokkey, voleybol, basketbol jäne tağı da basqa klwbtar bar. Üzdik sporttıq nısandar salınğan Astanada xalıqaralıq deñgeydegi iri sporttıñ jarıstardıñ jïi-jïi ötkizilip turatındığı qwantadı. Buğan ağımdağı jılğı nawrızdıñ 17-si men 23-i aralığında Astanadağı «Qazaqstan» sport sarayında AIBA Äwesqoy boks xalıqaralıq qawımdastığınıñ «Astana 2008» İİ Azïyalıq olïmpïadalıq biliktilik twrnïriniñ ötkizilwin ayqın mısal. Bul jarısqa älemniñ 25 elinen sportşılar qatıstı. Xalıqaralıq sarapşılar bul twrnïrdiñ joğarı deñgeyde uyımdastırılğanın atap ötti. Bul jarısta bizdiñ bes birdey boksşımızdıñ Beyjiñ olïmpïadasına joldama jeñip alğanı belgili. Olardıñ arasında Astananıñ eki ökiliniñ bar ekendigin atap ötken jön. Jalpı Astanada atqarılıp jatqan jumıstar qazir birtindep elimizdiñ barlıq awmağın qamtıp jatır. YAğnï respwblïkamızdağı barlıq öñirlerdi zamanwï sport bazalarımen qamtw birtindep şeşimin tabatın boladı.
- Büginde bizdiñ sportta bilikti kadrlar tapşı ekeni jasırın emes. Al kez-kelgen sport türinde sportşınıñ bïik deñgeyge köterilwine bapkerdiñ qosatın ülesi ayrıqşa. Osı orayda surayın degenim, zamanawï sporttıñ qır-sırın jetik meñgergen bilikti kadrlardı dayındaw mäselesi bizde qalay şeşilip jatır?
- Biz sportşılardıñ jäne jattıqtırwşılardıñ alda qoyılğan mindetke qol jetkizwinde barınşa tïimdi bolıp tabılatın kelisimşart jüyesiniñ älemdik täjirïbesin paydalanwdamız. 2007-şi jılğı qañtardıñ 1-inen bastap ulttıq quramalardı dayındaw josparı, olardıñ qarjılıq jäne küntizbelik josparları bekitildi. Aldağı xalıqaralıq jarıstarğa sapalı dayındalw üşin barlıq qajetti jağday jasaldı. 160 adamnan turatın qısqı sport türleri boyınşa ştattıq ulttıq komandalar anıqtaldı jäne bekitildi. Olar ay sayın jalaqı alıp otıradı. Mäselen, qazirgi tañda olardıñ ortaşa aylıq jalaqısı 35 mıñ teñge. Budan bölek, 54 jetekşi sportşılarmen jäne jattıqtırwşılarmen kelisimşarttar jasaldı. Kelisimşarttıñ soması 500-den 3000 AQŞ dollarına deyin. Jattıqtırwşı-konswltanttar retinde ulttıq qurama komandalarımen jumıs jasawğa tanımal şeteldik mamandar tartıldı. Aytalıq, şañğı jarısınan V. Saxnov, konkïden B. Vasïlkovskïy, tuğırdan sekirwden D. Vodnov, şañğımen sporttıq bağdarlanwdan Novïkov, mänerlep sırğanwdan Alekseeva men Vodorezeva ulttıq qurama komadalarmen jumıs istewde. 7-şi qısqı Azïya oyındarınıñ bağdarlamasına engizilgen barlıq qısqı sport türleri boyınşa xalıqaralıq federacïyalardıñ kömegimen töreşi kadrlardı dayındaw jäne qayta dayındaw jönindegi jumıs jürgizilwde. Olar Azïya oyındarına qazılıq jasaytın boladı.
- Azïya oyındarı demekşi, VII qısqı Azïadanıñ 2011 jılğı Qazaqstanda, onıñ işinde Almatı men Astana qalalarında ötetini belgili. Bul oyındardı ötkizwge dayındıq barısı qalay? Oyındar uyımdastırılatın qajetti sport nısandarı elimizde jetkilikti me?
- Osı waqıtqa deyin Qısqı Azïya oyındarı qurlıqtağı tek üş elde, atap aytqanda - Japonïyada, Qıtayda jäne Koreyada ötkizilip keldi. Qazaqstan Qısqı Azïya oyındarın ötkizw senip tapsırılğan Azïya qurlığındağı törtinşi jäne postkeñestik keñistiktegi birinşi el bolıp otır. Bul sporttıq jarıs Xalıqaralıq olïmpïada komïtetiniñ qoldawımen ötkizilgeli jatır. Azïya oyındarına dayındıqtı jäne onı tabıstı ötkizwdi qamtamasız etw maqsatında uyımdastırw komïteti jäne onıñ atqarwşı dïrekcïyası qurıldı. Azïya oyındarı jarısınıñ bağdarlaması anıqtaldı. Ol boyınşa sporttıñ 11 türinen jarıstar ötkizw qarastırılıp otır. 59 medal jïıntığı sarapqa salınadı. Xalıqaralıq jarıstardı ötkizw täjirïbesine maşıqtanw üşin 2007-2008-şi jıldarı elimizdiñ awmağında sporttıñ qısqı türlerinen birqatar xalıqaralıq jarıstar ötkizildi. Atap aytqanda, körsetilgen jıldarda bïatlonnan Azïya çempïonatı, sporttıq bağdarlanw boyınşa Azïya kwbogı, taw şañğısı sportınan Şımbulaq kwbogı, konkïmen jarıs sportınan Medew kwbogı boldı.
Azïyadanı ötkizw söz joq jaña sport ğïmarattarınıñ qurılısın salwmen jäne qazir jumıs istep turğandarın qayta jöndewmen baylanıstı mäselelerdi şeşwdi, sonday-aq qajırlı eñbekti jäne aqşa qarajatın qajet etedi. Jumıs tobınıñ usınımdarına säykes, oyındardıñ elimizdiñ eki qalasında bolatının eskere otırıp Azïadanı ötkizwge qajetti sport nısandarınıñ tizimi anıqtaldı. Osığan baylanıstı mïnïstrlik jaña nısandardıñ qurılısın jobalaw jäne jobalıq-smetalıq qujattardı äzirlew üşin tender ötkizdi. Atap öterligi, kürdeli sporttıq nısandardı jobalaw francwzdıñ äygili säwletşisi Pol Andreniñ jäne Xalıqaralıq olïmpïada komïteti mamandarınıñ qatıswımen iske asırılwda.
Bügingi künde körsetilgen tizimge säykes birqatar sport nısandarınıñ qurılısın salw jäne qayta jöndew jumıstarı jürgizilip jatır.
Eñ aldımen Astana qalasındağı sporttıq nısandarğa toqtalsaq. Elordada qazir jabıq fwtbol stadïonı salınwda. Munda 7-şi Qısqı Azïya oyındarınıñ saltanattı aşılw räsimin ötkizw josparlanıp otır. Sonımen qatar, konkïmen jügiretin jabıq stadïon turğızılwda. Bul nısandı 2009-şı jılı paydalanwğa berw josparlanğan. Oyındar kezinde konkïmen jügirw sportınan jarıstar ötkizwge «Qazaqstan» sport keşeni jumıldırılatın boladı. Munda mänerlep sırğanawdan jarıs ötkiziledi. Bul jarıstı uyımdastırw üşin sport keşenin qayta jöndewden ötkizw qajet, sonımen qatar mänerlep sırğanawşılardıñ erkin sırğanawı üşin qosımşa muz aydını qajet. Osığan baylanıstı uyımdastırw komïtetiniñ ağımdağı jılğı säwirdiñ 16-ğı xattamalıq şeşimimen Astana äkimdigine jergilikti byudjettiñ esebinen «Qazaqstan» sport ğïmaratına qayta jöndew jumısın jürgizw tapsırıldı. Elorda äkimdigi körsetilgen sport ğïmaratın qayta jöndewdi respwblïkalıq byudjet esebinen qarjılandırılatın basımdıq berilgen ïnvestïcïyalıq jobalardıñ tizimine engizwdi közdep otır. Qoldanıstağı sporttıq bazanı qayta jöndewdi qosa alğanda muz aydını qurılısınıñ qunı şamamen 620 mln. teñgeni quraydı. Sonımen qatar, Azïadanı ötkizw üşin Astanada olïmpïadalıq qalaşıq salınıp, baspasöz ortalığı jumıs isteytin boladı. Olïmpïadalıq qalaşıqtıñ qurılısın salw üşin büginde jer telimi bölindi. Ükimet basşısınıñ Ekonomïka jäne byudjettik josparlaw mïnïstrligine bergen tapsırmasına säykes, 1 mlrd. teñge kölemindegi şığındar qoldaw taptı.
Endi Almatıdağı sporttıq nısandarğa toqtalsaq. Azïadanı joğarı deñgeyde ötkizw maqsatında Almatıda şañğımen tuğırdan sekiretin xalıqaralıq keşenniñ qurılısı salınatın boladı. Atalmış keşenniñ qurılısın salw üşin jer telimin berw jöninde Ükimet qawlısı qabıldandı. Budan bölek «Medew» bïik tawlı sport keşenine qayta jöndew jumıstarı jürgiziledi. «Medew» sport keşeni Azïyada kezinde doptı xokkeyden jarıstar ötkizwge jäne Azïya oyındarınıñ jabılw saltanatın jürgizwge paydalanılatın boladı.
Sonımen qatar, Almatıda qonaqüylerdiñ ïnjenerlik-texnïkalıq jüyelerin tolıq qayta jöndewden ötkizw, jatın orındardı ulğaytw arqılı qonaq üylerge qayta jöndew jürgizw jumıstarı jürgiziledi. Jobalı-smetalıq qujattar memlekettik saraptamağa berildi. Qorıtındı alınğannan keyin qayta jöndew jumıstarına tender jarïyalanatın boladı. Qazirgi tañda jumıstar kestege säykes jürgizilwde. Budan bölek, Almatıdağı Balwan Şolaq atındağı mädenïet jäne sport ğïmaratı qayta jöndeledi. Azïada kezinde atalmış nısanda şort-trekten jarıstar ötkiziledi. «Şımbulaq» bïik tawlı sport bazasında taw şañğısı sportınan jäne frïstayldan jarıstar uyımdastırıladı. Qazirgi tañda «Şımbulaq devolopment» taw şañğısı keşenin keñinen damıtw jumıstarın jürgizwde. Körsetilgen kompanïya taw şañğısı keşeniniñ ïnjenerlik jelileriniñ qurılısın memleket qarjısı esebinen qarjılandırwdı qajet etedi. Buğan şamamen 90 mln. AQŞ dolları qajet. «Şımbulaq development» kompanïyası qoldanıstağı ïnjenerlik jelilerdi kompanïyanıñ balansına bergen jağdayda körsetilgen kölemdegi qarjılandırwdı jüzege asırwğa dayın ekenderin bildirdi. Sonımen qatar, Almatıda olïmpïada qalaşığınıñ qurılısı salınıp, baspasöz ortalığı jumıs isteytin boladı. Azïyanıñ olïmpïada keñesiniñ sarapşılarımen jürgizilgen kelissözderdiñ nätïjesi boyınşa sportşılar men jattıqtırwşılardı ornalastırw üşin oñtüstik astananıñ qoldanıstağı qonaq üy keşenderin paydalanw közdelip otır. Uyımdastırw komïtetiniñ ağımdağı jılğı mawsımnıñ 23-de ötkizilgen otırısında Almatı qalasındağı baspasöz ortalığınıñ qurılısı boyınşa byudjettik bağdarlamalardıñ äkimşisi retinde Mädenïet jäne aqparat mïnïstrligi anıqtaldı.
Qazaqstan Respwblïkasınıñ ulttıq quramasınıñ aldına 7-şi qısqı Azïya oyındarında beyresmï jalpı komandalıq esepte birinşi orın alw mindeti qoyılıp otır.
- Qazaqstanda körki köz süysindiretin jerler jetkilikti. Sonday orındarı bar köptegen memleketter büginde twrïzmdi damıtıp, memlekettik byudjetiniñ edäwir böligin atalmış salanıñ arqasında toltırıp otır. Ökinişke qaray, bizdiñ elimizde twrïzmdi damıtw isi äli dañğılğa tüse qoyğan joq. Sizdiñ oyıñızşa Qazaqstannıñ älem aldındağı jağımdı twrïstik ïmïdjin qalıptastırıp, qazaqstandıq twrïzmdi damıtw üşin naqtı qanday jumıstar atqarw qajet?
- Täwelsizdik jıldarı işinde elimizdiñ twrïzm jäne sport salasında kädimgidey örlew bayqaladı. Bizdiñ bul salalardağı soñğı kezderi qol jetkizgen jetistikterimiz bul sözime ayqın dälel. Endigi jerde elimiz bäsekege barınşa qabiletti 50 eldiñ qatarına qosılwdı maqsat etip otırğanı belgili. Bul mindettiñ orındalwında Memleket basşısınıñ bastamasımen qurılğan bizdiñ vedomstvo da mañızdı röl atqaradı. Elbası mïnïstrliktiñ aldına twrïzmniñ ïnfraqurılımın qurw jäne sporttı damıtw boyınşa keñ awqımdı şaralardı jüzege asırwdı qamtamasız etwde mañızdı mindet qoyıp otır. Prezïdent jürgizip jatqan tïimdi sırtqı sayasattıñ arqasında «Qazaqstan» attı brend bükil älemge tanıla bastadı. Elimizdiñ köptegen ıqpaldastıq bastamaları Qazaqstandı älemdik qawımdastıqtıñ moyındawına mümkindik aştı. Bizdiñ memlekettegi sayasï jäne ekonomïkalıq turaqtılıq qazaqstandıq twrïzmniñ ornıqtı damwınıñ negizgi kilti bolıp tabıladı. Al bizdiñ elordamız Astananıñ damwı Qazaqstannıñ mañızdı tabıstarınıñ biri. Meniñ oyımşa, Astana tayaw waqıtta tartımdı twrïstik ortalıqqa jäne sporttıñ köptegen türleri boyınşa çempïondardıñ çempïonın dayındaytın ustaxanağa aynaladı. Qazirgi tañda bizdiñ vedomstvonıñ aldına aldağı bes jıldıñ işinde respwblïka boyınşa twrïstik ïndwstrïya men twrïzm ïnfraqurılımı nısandarınıñ qurılısın salw boyınşa keñ awqımdı şaralardı jüzege asırwdı qamtamasız etw jönindegi strategïyalıq mindet qoyılıp otır.
Qazirgi tañda Qazaqstanda twrïzmdi damıtwdıñ 2007-2011-şi jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlaması qabıldanğanı belgili. Atap öterligi, bağdarlamağa Qazaqtannıñ twrïstik älewetine zerttew jürgizgen xalıqaralıq konsaltïgtik kompanïyalar sarapşılarınıñ usınımdarı engizildi. Twrïzm ïndwstrïyasın damıtw jönindegi jaña bağdarlama salaaralıq sïpatqa ïe jäne ol memleketimizdiñ älewmettik-ekonomïkalıq damwınıñ köptegen mäselelerin şeşwge bağıttalğan. Qazirgi tañda Qazaqstannıñ twrïstik mümkindikteri twralı älemge tanımal gazetterdiñ betterinde maqalalar jarïyalanıp, dünïe jüzindegi jetekşi telearnalardan jarnamalıq beynerolïkter berilwde. Bizder 54 memlekettiñ dïplomatïyalıq ökildikterine Qazaqstannıñ twrïstik älewetinen mağlumat beretin twrïstik bağıttardıñ tizimdemesin, twrïstik anıqtamalıqtar, aqpar-kitapşalar jäne beynefïlmder jiberdik.
Bıltır Qazaqstandağı twrïzm salasınıñ qalıptaswı men damw tarïxındağı jaña kezeñ bastaldı. 2007-şi jılğı qaraşanıñ 21-29-ı aralığında Kolwmbïyanıñ Kartaxena de Ïndïas qalasında ötken Dünïejüzilik twrïstik uyım Bas Assambleyasınıñ (YUNVTO) 17-şi sessïyasında Qazaqstan tarïxta tuñğış ret Resey, Ïtalïya jäne Francïya sındı eldermen qatar Atqarwşı keñestiñ quramına saylandı. Bul degenimiz, atalmış uyımnıñ barlıq şeşimderiniñ qabıldanwında aldağı 4 jılda Qazaqstan tolıqqandı qatısadı degen söz. Budan bölek tağı da bir jağımdı jañalıq bar: joğarıda aytıp ötken uyım Bas Assambleyasınıñ sessïyasında onıñ kezekti 18-şi sessïyasın 2009-şı jılı Astanada ötkizw jöninde birawızdan şeşim qabıldandı. Söz joq, bul bizdiñ eldegi memlekettik jäne jeke uyımdar arasındağı äriptestiktiñ şeñberin ıntalandıradı jäne keñeytedi, qızmet körsetw salasınıñ damwına tıñ serpin beredi. Bizdiñ el kapïtaldı paydalı ornalastırw jäne ïnvestïcïyalardı salw pozïcïyası boyınşa şetelden köptegen ïnvestorlardı tartwda. Soñğı waqıtta şeteldik ïnvestorlardıñ twrïzm sektorına jäne twrïstik ïnfraqurılımğa, qonaqüylerdiñ qurılısına, İle Alatawınıñ taw bökterlerindegi taw şañğısı demalıs orındarına qarjı salwğa zor qızığwşılıq tanıtıp otırğanın ayrıqşa atap ötkim keledi. Qapşağay qalasında, Bwrabay kwrorttı aymağında jäne Mañğıstaw oblısındağı Kaspïy jağalawında oyın-sawıq jäne oyın bïznesi ïndwstrïyası damığan tartımdı twrïstik ortalıqtardıñ qurılısın salw öz kezeginde ïnvestorlar üşin basımdığı bar tartımdı jobalar bolıp tabıladı. Sonımen qatar, Ulı Jibek jolınıñ qazaqstandıq böligi Türkistanda jäne ğarış twrïzmi naqtı ömirde iske asırılıp jatqan Bayqoñır ğarış aylağında mädenï-tanımdıq twrïzm jaqsı damığan. Kaspïy teñizinde Qazaqstan, Resey, Äzirbayjan, Türikmenstan jäne Ïranğa barıp-keletin xalıqaralıq teñiz sayaxatın uyımdastırw josparlanıp otır.
- Temirxan Mıñaydarulı, Sizdiñ elimizdegi ulttıq sport türleriniñ damwına köñiliñiz tola ma?
- Biz xalıqtı dene şınıqtırwmen jäne sportpen belsendi türde aynalıswğa tartw üşin ulttıq sport türlerin damıtwğa erekşe köñil bölemiz. Respwblïkada ulttıq sport türlerimen 100 mıñğa jwıq adam aynalısadı. Ulttıq sport türlerin tanımal etw maqsatında elimizde jıl sayın 100-den astam jarıstar uyımdastırıladı. Kökpardan, toğızqumalaq pen awdarıspaqtan, sonımen qatar, at sportınıñ türlerinen respwblïka çempïonattarı turaqtı türde ötkizilip turadı. Almatıda qazaqşa küresten älem çempïonatı ötti, oğan älemniñ qırıq elinen ökilder qatıstı. Biz bolaşaqta da ulttıq sport türlerin damıtwğa, olar boyınşa jarıstar uyımdastırıp otırwğa ayrıqşa köñil böletin bolamız.
- Awıl sportınıñ damwın qalay bağalaysız?
- Memleket basşısı xalıqtıñ barlıq toptarı üşin sporttıñ qol jetimdiligin qamtamasız etwdi mindettep otır. Osı orayda awdandarda, awıldı jerlerde memlekettik jäne jergilikti byudjetterdiñ esebinen, sonday-aq jeke ïnvestïcïyalardı tartw arqılı tïptik dene tärbïesi sawıqtırw keşenderi salınatın boladı. Olardıñ işinde tennïs korttarı, fwtbol alañdarı, küres, boks zaldarı jäne sporttıq oyın türlerimen şuğıldanwğa arnalğan zaldar boladı. Jalpı biz 2012-şi jılğa qaray barlıq awdan ortalıqtarında jäne iri eldi mekenderde 200-ge jwıq dene tärbïesi sawıqtırw keşenderin salwdı josparlap otırmız. Sonımen qatar, äkimdiktermen birlesip awlalardağı sport alañdarın jaylastırw boyınşa belsendi jumıs jürgizilwde, turğılıqtı jeri boyınşa sporttıq-sawıqtırw jumıstarı jandanwda.
- Deni saw jas bwındı qalıptastırwda sport negizgi quramdawıştardıñ biri sanaladı. Osı orayda elimizdegi buqaralıq sporttı örkendetwde mïnïstrliktiñ atqarıp jatqan jumıstarına toqtalıp ötseñiz.
- Memleket basşısı jüktegen tapsırmalarğa säykes, Twrïzm jäne sport mïnïstrligi elimizde buqaralıq sporttıñ damwına ayrıqşa köñil bölwde. 2006-şı jılğı jeltoqsannıñ 28-de dene tärbïesi men sporttı damıtwdıñ bes jıldıq memlekettik bağdarlaması bekitildi. Onıñ iske asırılwı barısında jappay sporttıq şaralardıñ sanı ulğayıp keledi. Xalıqtıñ densawlığın nığaytwğa jäne qazaqstandıq sportşılardıñ bäsekege qabilettiligin arttırwğa bağıttalatın elimizde dene tärbïesi men sporttıñ tïimdi jüyesin qurw bağdarlamanıñ negizgi maqsatı bolıp tabıladı. Körsetilgen maqsattarğa jetw üşin mïnïstrlik birqatar birinşi kezektegi mindetterdi şeşwi qajet. Xalıqaralıq talaptarğa jawap bere alatın sporttıñ ïnfraqurılımın damıtw, salanıñ normatïvtik-quqıqtıq bazasın odan äri jetildirw, joğarı bilikti mamandarmen qamtamasız etw, sport ğılımın damıtw, salawattı ömir saltın qalıptastırw, xalıqaralıq deñgeydegi sportşılardı dayındaw jüyesin jetildirw men aytıp ötken birinşi kezektegi mindetterdiñ işindegi eñ mañızdıları bolıp tabıladı.
Jalpı, buqaralıq sporttı damıtw jäne salawatı ömir saltın nasïxattaw maqsatında mïnïstrlik jıl sayın 3 mïllïonnan astam adamdı qamtïtın 20 mıñğa jwıq jappay sporttıq jäne dene tärbïesi sawıqtırw şaraların ötkizip keledi. Osı tusta ayta keterligi, jappay dene tärbïesi sawıqtırw şaraların qaytadan qolğa alwda qabıldanğan şaralar naqtı nätïjeler berwde. Mäselen, respwblïkamızda dene tärbïesimen jäne sportpen turaqtı şuğıldanatın adamdardıñ sanı - 151,2 mıñ adamğa ösip, büginde 2 mïllïon adamnan astı nemese bul elimizdegi jalpı xalıq sanınıñ 15 payızı. Biz 2011-şi jılğa qaray dene tärbïesimen jäne sportpen turaqtı şuğıldanwşılardıñ sanın elimizdegi jalpı xalıq sanınıñ 17 payızına, al balaar men jasöspirimderdiñ sport mektepterinde oqïtındardıñ qatarın 8 payızğa jetkizwdi közdep otırmız.
